Kuracja katolicka w Miastku 1917 r. - kaplica przy Zillmerstrasse

Autorka: Marta Wenta · zmieniono 5.11.2026

Spis treści

Kuracja katolicka w Miastku w 1917 r. w trzech datach

Kuracja katolicka w Miastku 1917 r. rozpoczęła historię dzisiejszej parafii NMP Wspomożenia Wiernych: 15 kwietnia powstała wspólnota przy Zillmerstrasse, 17 kwietnia poświęcono kaplicę NMP, a 22 kwietnia odprawiono pierwszą Mszę. Katalog Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej wskazuje 15 kwietnia 1917 r. jako datę erygowania parafii.

Jakie trzy daty otwierają historię katolików w Miastku?

Trzy daty układają się w czytelną kolejność: najpierw utworzono kurację, potem przygotowano kaplicę, a pięć dni później wspólnota uczestniczyła w pierwszej Mszy. Nie była to jeszcze historia katolickiego kościoła przy dawnym rynku, lecz początek samodzielniejszego duszpasterstwa w domu kupionym na ten cel.

1. 15 kwietnia 1917 r. - przy Zillmerstrasse powstała katolicka kuracja, której początki wiążą się z domem kupionym przez Związek św. Bonifacego.
2. 17 kwietnia 1917 r. - poświęcono kaplicę pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny.
3. 22 kwietnia 1917 r. - odprawiono pierwszą Mszę dla miejscowych katolików.
4. 15 kwietnia 1917 r. - tę samą datę jako erygowanie parafii podaje katalog Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej, stan na październik 2026 r.
5. 15 kwietnia 1917 - 15 kwietnia 2017 r. - taki zakres dat widnieje na tablicy stulecia wewnątrz kościoła NMP Wspomożenia Wiernych.

Dlaczego data 15 kwietnia 1917 r. jest najważniejsza?

Data 15 kwietnia 1917 r. wyznacza początek katolickiej wspólnoty w Miastku, choć obecny kościół parafialny przejęto dopiero po wojnie. To rozróżnienie pomaga zrozumieć lokalną historię: parafia liczy swoje dzieje od kaplicy, a nie od poświęcenia dawnej Stadtkirche w grudniu 1945 r.

W czasie spaceru po śródmieściu łatwo pomylić oba wątki. Dawny Stadtkirche, ewangelicki kościół miejski, służył ewangelikom od 1733 r., podczas gdy katolicka obecność organizacyjna zaczęła się w 1917 r. przy Zillmerstrasse.

„Parafia jest określoną wspólnotą wiernych, utworzoną na sposób stały w Kościele partykularnym.” - Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 515 §1, 1983

Czym była kuracja i czym różniła się od parafii?

Kuracja to ośrodek duszpasterski z własnym duchownym, czyli kuratusem, charakteryzujący się lokalną wspólnotą, stałą posługą religijną i zależnością od parafii macierzystej. W przypadku Miastka kuracja działała przy parafii św. Józefa w Koszalinie; współczesnym punktem odniesienia jest quasi-parafia opisana w KPK z 1983 r., kan. 516 §1.

Kim był kuratus w katolickiej kuracji?

Kuratus był duchownym powierzonym duszpasterstwu w kuracji, czyli wspólnocie mniejszej i zależnej od parafii macierzystej. W Miastku pierwszym znanym duszpasterzem tej placówki był ks. Karl Stottko, wymieniony przez katalog diecezjalny przy latach 1917-1926.

Słowo „kuracja” ma tu znaczenie historyczno-kościelne, a nie medyczne. W dawnych strukturach niemieckich określało sposób zorganizowania opieki nad katolikami mieszkającymi poza silnym ośrodkiem swojej parafii.

• Kuracja - była lokalnym ośrodkiem życia religijnego, lecz pozostawała związana z większą parafią.
• Kuratus - sprawował duszpasterską opiekę nad wspólnotą kuracji i odprawiał liturgię na miejscu.
• Parafia macierzysta - zapewniała kuracji miejsce w szerszej strukturze kościelnej, w Miastku była nią parafia św. Józefa w Koszalinie.
• Parafia - według kan. 515 §1 KPK jest wspólnotą ustanowioną na sposób stały w Kościele partykularnym.
• Quasi-parafia - według kan. 516 §1 KPK jest wspólnotą zrównaną z parafią, której nie erygowano jeszcze jako parafii z powodu szczególnych okoliczności.

Jak współczesny KPK wyjaśnia dawną kurację?

Współczesny KPK nie opisuje wprost przedwojennej kuracji z Miastka, lecz pozwala zrozumieć jej funkcję przez pojęcie quasi-parafii. Kodeks z 1983 r. służy tu jako porównanie, ponieważ w 1917 r. obowiązywał wcześniejszy Kodeks Prawa Kanonicznego z tego samego roku.

„Quasi-parafia to określona wspólnota wiernych w Kościele partykularnym, powierzona pasterzowi, która z powodu szczególnych okoliczności nie została erygowana jako parafia.” - Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 516 §1, 1983

Najprościej ująć to tak: katolicy mogli tworzyć wspólnotę i korzystać z posługi na miejscu, ale jej prawne i organizacyjne zaplecze pozostawało związane z parafią w Koszalinie. Nie należy jednak bez źródła przesądzać, gdzie prowadzono wszystkie dawne księgi metrykalne.

Gdzie była pierwsza kaplica katolicka w Miastku?

Pierwsza kaplica katolicka w Miastku mieściła się w domu przy Zillmerstrasse, wskazywanym w lokalnym kalendarium jako dzisiejsza ul. Mickiewicza 3 Miastko. Dom kupił Związek św. Bonifacego, a kaplicę NMP poświęcono 17 kwietnia 1917 r. Informacje o współczesnym stanie tego budynku najlepiej potwierdzić przed spacerem w kancelarii lub na oficjalnej stronie parafii.

Gdzie znajdowała się Zillmerstrasse?

Zillmerstrasse to historyczna nazwa ulicy, którą kalendarium parafialne wiąże z dzisiejszą ul. Mickiewicza 3. Dla czytelnika najważniejsze jest rozróżnienie miejsca pierwszej kaplicy od obecnego kościoła NMP Wspomożenia Wiernych przy ul. Królowej Jadwigi, w pobliżu dawnego rynku.

Adres należy traktować jako punkt historycznej orientacji, nie jako informację o dostępności obiektu. Budynek nie jest opisywany tutaj pod względem wyglądu ani aktualnej funkcji, ponieważ dostępne źródła tych danych nie podają.

• Zillmerstrasse - była adresem domu przeznaczonego w 1917 r. na katolicką kaplicę.
• Ul. Mickiewicza 3 - to współczesne wskazanie adresowe podawane przez lokalne kalendarium historyczne.
• Kaplica NMP - została poświęcona 17 kwietnia 1917 r. jako miejsce modlitwy rodzącej się wspólnoty.
• Kościół przy ul. Królowej Jadwigi - stał się katolicką świątynią dopiero po przekazaniu go katolikom w grudniu 1945 r.

Kiedy poświęcono kaplicę NMP w 1917 r.?

Kaplicę NMP poświęcono 17 kwietnia 1917 r., czyli dwa dni po powstaniu kuracji i pięć dni przed pierwszą Mszą. Ta krótka sekwencja pokazuje, że wspólnota otrzymała przygotowane miejsce kultu niemal natychmiast po swoim zorganizowaniu.

Historia tej kaplicy prowadzi dalej niż jeden adres. Po wojnie wspólnota przeniosła swoje życie liturgiczne do budynku, którego wcześniejsze dzieje opowiada artykuł historia i wnętrze kościoła NMP Wspomożenia Wiernych.

Kto kupił dom na kaplicę? Związek św. Bonifacego

Związek św. Bonifacego, znany po niemiecku jako Bonifatiusverein, kupił dom przy Zillmerstrasse na potrzeby kaplicy katolickiej w Miastku. Organizacja wspierała katolików żyjących w diasporze, czyli tam, gdzie stanowili mniejszość wśród wyznawców innej tradycji chrześcijańskiej.

Czym zajmował się Bonifatiusverein?

Bonifatiusverein był niemieckim dziełem katolickim pomagającym tworzyć i utrzymywać życie kościelne w środowiskach diaspory. W Miastku jego konkretna rola polegała na zakupie domu, dzięki któremu kuracja otrzymała kaplicę NMP w 1917 r.

To fakt istotny dla historii miasta. Katolicka wspólnota nie zaczynała od budowy własnej monumentalnej świątyni, lecz od adaptacji domu na miejsce modlitwy. Tak wyglądał praktyczny początek wielu niewielkich ośrodków duszpasterskich na terenach z przewagą protestantów.

• Związek św. Bonifacego - sfinansował lub umożliwił zakup domu na kaplicę w Miastku.
• Bonifatiusverein - jest niemiecką nazwą organizacji znanej współcześnie jako Bonifatiuswerk.
• Katolicy w diasporze - potrzebowali miejsc modlitwy i lokalnego duszpasterza w mieście o luterańskiej większości.
• Kaplica NMP 1917 - stała się pierwszym znanym miejscem kultu dla organizującej się wspólnoty katolickiej.

Dlaczego Miastko potrzebowało kaplicy katolickiej?

Miastko potrzebowało katolickiej kaplicy, ponieważ miejscowy kościół miejski pozostawał świątynią ewangelicką od 1733 r. Po reformacji na Pomorzu luteranizm był religią dominującą, a katolicy tworzyli mniejszą wspólnotę wymagającą własnego miejsca duszpasterstwa.

Losy miasta przed budową obecnej świątyni były trudne: kolejne budowle sakralne niszcły pożary. Ten dłuższy kontekst opisuje tekst pożary Miastka i kolejne kościoły. Z kolei fundację kościoła z lat 1730-1733 przedstawia materiał o fundacji rodu von Massow.

Do jakiej parafii i diecezji należała kuracja?

Kuracja katolicka w Miastku należała do parafii św. Józefa w Koszalinie. W przedwojennych zapiskach pojawia się także diecezja berlińska, lecz jej status należy odczytywać chronologicznie: diecezję berlińską erygowano w 1930 r., a dzieje administracji kościelnej regionu zmieniały się przed i po II wojnie światowej.

Dlaczego kuracja podlegała parafii św. Józefa w Koszalinie?

Kuracja podlegała parafii św. Józefa w Koszalinie, ponieważ była mniejszą placówką duszpasterską, a nie samodzielną parafią w dzisiejszym rozumieniu. Zależność od parafii macierzystej zapewniała jej włączenie w ówczesną strukturę Kościoła katolickiego.

• Parafia św. Józefa w Koszalinie - była przedwojenną parafią macierzystą kuracji w Miastku.
• Kuracja w Miastku - miała własne miejsce modlitwy i duszpasterza, ale pozostawała związana z Koszalinem.
• Diecezja berlińska - pojawia się w przekazach dotyczących późniejszego przedwojennego porządku administracyjnego.
• Diecezja Koszalińsko-Kołobrzeska - jest współczesną diecezją parafii NMP Wspomożenia Wiernych w Miastku.

Jak zmieniła się przynależność kościelna po 1945 r.?

Po 1945 r. zmieniły się granice, ludność i struktury kościelne Pomorza, dlatego nie wolno automatycznie przenosić przedwojennych nazw administracyjnych na współczesną sytuację. Dziś parafia NMP Wspomożenia Wiernych należy do diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej i dekanatu Miastko, według katalogu diecezjalnego z października 2026 r.

Ta zmiana tłumaczy, dlaczego dzieje kuracji są związane z Koszalinem, choć współczesny katalog parafii opisuje Miastko w odrębnej, powojennej strukturze. W archiwalnych zapisach najwięcej szczegółów zachowały kroniki proboszczów.

Kto odprawił pierwszą Mszę w Miastku w 1917 r.?

Pierwszą Mszę katolicką w kaplicy w Miastku odprawiono 22 kwietnia 1917 r.; katalog Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej wskazuje ks. Karla Stottko jako pierwszego duszpasterza kuracji w latach 1917-1926. Kalendarium i tablica historyczna zapisują jego nazwisko także jako „Srottko”, dlatego oba warianty trzeba odnotować bez rozstrzygania.

Stottko czy Srottko - skąd dwie wersje nazwiska?

Wersja „Karl Stottko” występuje w aktualnym katalogu diecezjalnym, a „Srottko” w lokalnym kalendarium i na tablicy historii kościoła. Różnica dotyczy zapisu nazwiska, nie samego faktu, że chodzi o pierwszego znanego duszpasterza kuracji z 1917 r.

• Ks. Karl Stottko - tak zapisuje nazwisko katalog Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej przy latach 1917-1926.
• Ks. Srottko - taki wariant zachowało kalendarium i tablica historii kościoła.
• 22 kwietnia 1917 r. - jest datą pierwszej Mszy wskazaną przez lokalne przekazy historyczne.
• Kaplica NMP - była miejscem tej Mszy, zanim wspólnota przejęła dawny kościół ewangelicki.

Kto prowadził kurację katolicką w latach 1917-1945?

Kurację prowadziło czterech duszpasterzy: ks. Karl Stottko w latach 1917-1926, ks. Walter Poche w latach 1926-1933, ks. Johannes Fiebig w latach 1933-1937 oraz ks. Johannes Grunzewski w latach 1937-1945. Ten ciąg nazwisk podaje katalog Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej.

Duszpasterz	Lata posługi w kuracji	Źródło informacji
ks. Karl Stottko	1917-1926	Katalog Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej, 2026
ks. Walter Poche	1926-1933	Katalog Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej, 2026
ks. Johannes Fiebig	1933-1937	Katalog Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej, 2026
ks. Johannes Grunzewski	1937-1945	Katalog Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej, 2026

Lista mówi o ciągłości posługi przez 28 lat, ale nie pozwala dopisywać biografii tych kapłanów ani ich powojennych losów. Rzetelna historia kończy się tam, gdzie kończą się źródła.

Od kaplicy do kościoła - co zmienił rok 1945?

Rok 1945 zmienił miejsce życia katolickiej wspólnoty w Miastku: 31 sierpnia parafię objął ks. Jan Karnicki, 20 grudnia przekazano katolikom dawną świątynię ewangelicką, a 23 grudnia kościół poświęcono i nadano mu tytuł NMP Wspomożenia Wiernych. Wspólnota założona w 1917 r. przeniosła się z kaplicy do większego kościoła.

Jak przebiegało przejęcie dawnej Stadtkirche?

Przejęcie dawnej Stadtkirche nastąpiło w grudniu 1945 r., po objęciu parafii przez ks. Jana Karnickiego 31 sierpnia. Lokalne kalendarium podaje oficjalne przekazanie kościoła ewangelickiego katolikom 20 grudnia oraz jego poświęcenie 23 grudnia, w IV niedzielę Adwentu.

1. 31 sierpnia 1945 r. - ks. Jan Karnicki objął parafię jako pierwszy polski ksiądz po wojnie.
2. Jesień 1945 r. - według kalendarium pastor przekazał klucze do świątyni.
3. 20 grudnia 1945 r. - nastąpiło oficjalne przekazanie kościoła ewangelickiego katolikom.
4. 23 grudnia 1945 r. - kościół poświęcono i otrzymał tytuł NMP Wspomożenia Wiernych.
5. 24 maja 2000 r. - odbyła się konsekracja kościoła, której dokonał bp Marian Gołębiewski.

Co zachowało ciągłość między kaplicą a kościołem?

Ciągłość tworzyła przede wszystkim ta sama katolicka wspólnota: rozpoczęta jako kuracja w 1917 r., korzystająca z kaplicy przy Zillmerstrasse i od 1945 r. modląca się w przejętym kościele. Zmienił się budynek, ale data powstania parafii pozostała związana z 15 kwietnia 1917 r.

Przemiana miejsca nie zaciera wcześniejszej historii świątyni. Kościół powstał w latach 1730-1733 jako piąty z kolei w tym punkcie miasta, a jego ewangelickie dziedzictwo jest widoczne choćby w historii Kanzelaltaru i późniejszych zmian wyposażenia.

Jak parafia uczciła 100-lecie w 2017 r.?

100-lecie parafii w Miastku uczczono w 2017 r., dokładnie sto lat po powstaniu kuracji 15 kwietnia 1917 r. Archiwalna relacja parafialna odnotowuje uroczystą Mszę 27 maja 2017 r., festyn parafialny oraz część naukowo-artystyczną w Gimnazjum im. Jana Pawła II.

Gdzie zobaczyć tablicę stulecia parafii?

Tablicę upamiętniającą stulecie można zobaczyć wewnątrz kościoła NMP Wspomożenia Wiernych w Miastku. Nosi ona daty „15.04.1917 - 15.04.2017”, które jasno wskazują, że jubileusz odnosił się do narodzin kuracji i parafii, a nie do daty budowy świątyni.

• Tablica 100-lecia - przypomina daty 15 kwietnia 1917 r. i 15 kwietnia 2017 r.
• Uroczysta Msza 27 maja 2017 r. - była centralnym punktem obchodów opisanych w archiwalnej relacji parafialnej.
• Festyn parafialny - stanowił część jubileuszowego spotkania wspólnoty.
• Część naukowo-artystyczna - odbyła się w Gimnazjum im. Jana Pawła II.

Dlaczego jubileusz liczył historię od 1917 r.?

Jubileusz liczono od 1917 r., ponieważ wtedy powstała katolicka kuracja i poświęcono pierwszą kaplicę NMP. Kościół przy dawnym rynku ma znacznie starsze mury, lecz przed 1945 r. był ewangelicką Stadtkirche, a katolicka parafia miała osobny początek.

To rozróżnienie daje historii Miastka szczególną głębię. Jedna świątynia łączy 212 lat służby ewangelikom, od 1733 do 1945 r., z dziejami katolickiej wspólnoty rozpoczętej w kaplicy przy Zillmerstrasse w 1917 r.

Najczęściej zadawane pytania

Czy kaplica przy ul. Mickiewicza 3 nadal istnieje?

Źródła wykorzystane w tym tekście nie opisują obecnego stanu ani funkcji budynku. Przed wizytą najlepiej sprawdzić lokalizację na miejscu lub skontaktować się z kancelarią parafii przez aktualne dane na oficjalnej stronie.

Dlaczego katolicy w Miastku nie mieli wcześniej własnego kościoła?

Miastko przez długi czas było miastem z dominującą tradycją luterańską, a kościół miejski służył ewangelikom. Katolicka mniejszość otrzymała własną kaplicę dopiero w 1917 r., gdy utworzono kurację.

Kiedy parafia w Miastku obchodzi rocznicę powstania?

Datą erygowania parafii jest 15 kwietnia 1917 r., zgodnie z katalogiem Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej. Stulecie uczczono w 2017 r., a uroczysta Msza jubileuszowa odbyła się 27 maja.

Gdzie można szukać dawnych ksiąg kuracji z lat 1917-1945?

Przywołane źródła nie wskazują miejsca przechowywania wszystkich ksiąg kuracji sprzed 1945 r. Poszukiwania genealogiczne można rozpocząć od archiwów diecezjalnych i kościelnych, pamiętając o zmianach granic oraz struktur administracyjnych po wojnie.

Czy obecny kościół parafialny był od początku katolicki?

Nie. Obecny kościół został poświęcony w 1733 r. jako świątynia ewangelicka, a katolicy przejęli go w grudniu 1945 r. Katolicka wspólnota istniała w Miastku od 1917 r. i wcześniej modliła się w kaplicy przy Zillmerstrasse.

Źródła i literatura

Źródła urzędowe i kanoniczne

1. Diecezja Koszalińsko-Kołobrzeska, Parafia pw. NMP Wspomożenia Wiernych w Miastku, katalog parafii, stan październik 2026 r.
2. Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 515 §1 i kan. 516 §1, 1983.
3. Parafia NMP Wspomożenia Wiernych w Miastku, oficjalna strona parafii.

Źródła historyczne i dokumentacyjne

1. Tablica „Historia kościoła pw. NMP Wspomożenia Wiernych”, oprac. Piotr Zieliński, fotografia w Wikimedia Commons.
2. Bonifatiuswerk der deutschen Katholiken, informacje o dziele wspierającym katolików w diasporze.
3. Archiwalne kalendarium i relacja z obchodów 100-lecia parafii NMP Wspomożenia Wiernych w Miastku, zrzuty strony parafialnej z 2021 i 2022 r.

Fot. © 2009 by Tomasz Sienicki [user: tsca, mail: tomasz.sienicki at gmail.com], CC BY 3.0, Wikimedia Commons