Kroniki parafii w Miastku - co zapisali proboszczowie

Autorka: Marta Wenta · zmieniono 10.11.2026

Spis treści

Kroniki parafii w Miastku - co zapisali proboszczowie od 1945 r.

Kroniki parafii w Miastku pozwalają odtworzyć przejście ocalałego kościoła od ewangelickiej Stadtkirche do świątyni katolickiej: 20 grudnia 1945 r. przekazano go katolikom, a 23 grudnia otrzymał tytuł NMP Wspomożenia Wiernych. Parafia, erygowana 15 kwietnia 1917 r., zachowała pamięć o ludziach, remontach i ważnych datach.

Jako osoba z Bytowa, która od lat czyta o dawnych kościołach ewangelickich Pomorza Środkowego, szczególnie uważnie śledzę takie zapisy. W Miastku ważne są dwie równoległe historie: katolicka wspólnota zaczęta w kaplicy przy dzisiejszej ul. Mickiewicza 3 oraz budynek kościoła, używany przez ewangelików od 1733 do 1945 r.

• Parafia NMP Wspomożenia Wiernych w Miastku - została erygowana 15 kwietnia 1917 r., zanim przejęła obecny kościół po wojnie.
• Kościół przy ul. Królowej Jadwigi - jest piątą świątynią stojącą w tym miejscu i ocalał, gdy w 1945 r. spłonęło centrum miasta.
• Ks. Jan Karnicki - objął parafię 31 sierpnia 1945 r. jako pierwszy polski ksiądz po wojnie.
• Diecezja Koszalińsko-Kołobrzeska - podaje datę poświęcenia kościoła dla katolików: 23 grudnia 1945 r.

Czym jest kronika parafialna?

Kronika parafialna to opisowy zapis dziejów wspólnoty, charakteryzujący się chronologią wydarzeń, informacjami o ludziach i dokumentowaniem zmian w kościele. Nie jest rejestrem sakramentów, lecz narracją o tym, co wydarzyło się w parafii: od wizytacji po remont dachu, zmianę wystroju albo jubileusz.

Kto pisze kronikę parafii?

Kronikę zwykle prowadzi proboszcz albo osoba działająca z jego upoważnienia, jednak sposób jej redagowania zależy od praktyki konkretnej parafii i diecezji. W Miastku dawna strona parafialna publikowała działy kronik uporządkowane według kadencji kolejnych proboszczów.

W praktyce taki rękopis lub maszynopis nie odpowiada na jedno pytanie, lecz układa pojedyncze fakty w historię miejsca. To dlatego w jednej notatce mogą spotkać się obraz, remont, nazwisko duszpasterza i data uroczystości.

Jak czytać kronikę parafialną bez dopowiadania faktów?

Najpierw trzeba oddzielić to, co zapis wskazuje wprost, od późniejszej interpretacji. Data wydarzenia może być pewna, ale przypisanie inicjatywy konkretnej osobie wymaga osobnego potwierdzenia. Przy tekstach o Miastku bezpieczniej pisać, że wydarzenie nastąpiło w określonym okresie posługi, niż że dany proboszcz sam je zorganizował.

• Data wpisu - wskazuje moment opisany przez autora, ale nie zawsze oznacza dzień sporządzenia notatki.
• Nazwisko proboszcza - pomaga ustalić ramy kadencji, lecz samo nie dowodzi osobistego autorstwa każdego działania.
• Opis remontu - dokumentuje zmianę materialną, ale bez rachunków nie daje pełnego obrazu kosztów ani wykonawców.
• Wzmianka o wizytacji - jest punktem wyjścia do porównania z dokumentami diecezjalnymi i prasą z epoki.
• Fotografia tablicy - może potwierdzać napis widoczny na miejscu, ale nie zastępuje źródła archiwalnego.

Najbardziej użyteczna kronika nie udaje bezbłędnej księgi. Pokazuje perspektywę wspólnoty i dlatego wymaga spokojnej, źródłowej lektury.

Czym kronika różni się od ksiąg metrykalnych?

Księgi metrykalne to urzędowy rejestr chrztów, małżeństw i zgonów, a kronika parafialna opisuje wydarzenia z życia wspólnoty. Kan. 535 §1 Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 r. wymienia księgi ochrzczonych, małżeństw i zmarłych; nie ustanawia kroniki jako tej samej kategorii dokumentu.

Co zapisuje się w księgach metrykalnych?

W księgach metrykalnych zapisuje się dane związane z sakramentami i stanem kanonicznym wiernych. To z tych rejestrów wydaje się świadectwa chrztu lub zaświadczenia potrzebne przy przygotowaniu do małżeństwa kościelnego.

Dlaczego kan. 535 KPK ma znaczenie dla archiwum?

Kan. 535 mówi nie tylko o księgach parafialnych, lecz także o pieczęci parafii oraz obowiązku przechowywania ksiąg i dokumentów w archiwum. Dokument sakramentalny i opis w kronice pełnią więc różne funkcje, choć oba mogą należeć do pamięci parafii.

„W każdej parafii winny być księgi ochrzczonych, małżeństw i zmarłych” - Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 535 §1, 1983.

Cecha	Księgi metrykalne	Kronika parafialna
Główny cel	Rejestracja sakramentów i zdarzeń dotyczących osób.	Opis historii wspólnoty, kościoła i wydarzeń.
Typowe treści	Chrzty, małżeństwa, zgony oraz wymagane adnotacje.	Wizytacje, uroczystości, remonty, zmiany wyposażenia.
Forma	Ustandaryzowany wpis z danymi osobowymi.	Swobodniejsza narracja chronologiczna.
Dostęp	Zależny od prawa kościelnego, ochrony danych i celu sprawy.	Zależny od decyzji opiekuna archiwum parafialnego.
Znaczenie dla Miastka	Pozwala ustalać dane sakramentalne osób.	Pozwala prześledzić dzieje parafii od okresu ks. Jana Karnickiego.

• Świadectwo chrztu - należy uzyskać w kancelarii własnej parafii lub parafii chrztu, zgodnie z jej zasadami.
• Akt małżeństwa - pozostaje sprawą kancelarii parafialnej, a nie niezależnego serwisu historycznego.
• Wpis w kronice - może opisać uroczystość, ale nie zastępuje dokumentu sakramentalnego.
• Archiwum parafialne - chroni dokumenty, dlatego dostęp do nich nie jest automatyczny ani powszechny.

Ten serwis nie prowadzi kancelarii ani nie pośredniczy w sprawach dokumentów. W takich sytuacjach należy skontaktować się bezpośrednio z kancelarią parafii, której dotyczy sprawa.

Co kronika mówi o 1945 roku?

Rok 1945 w historii parafii Miastko oznacza zmianę użytkownika ocalałej świątyni: 31 sierpnia parafię objął ks. Jan Karnicki, 20 grudnia kościół ewangelicki oficjalnie przekazano katolikom, a 23 grudnia poświęcono go pod wezwaniem NMP Wspomożenia Wiernych. Te daty podają dawne materiały parafialne zachowane w archiwum internetowym oraz katalog diecezji.

Kiedy pastor przekazał klucze i kościół katolikom?

Jesienią 1945 r. pastor przekazał klucze, a oficjalne przekazanie kościoła ewangelickiego katolikom nastąpiło 20 grudnia 1945 r. To ważne rozróżnienie: przekazanie kluczy opisuje etap przejścia, zaś 20 grudnia wskazuje formalną datę podawaną w kalendarium.

Kościół był wcześniej Stadtkirche, czyli miejską świątynią ewangelicką poświęconą w 1733 r. Jej wcześniejsze losy omawia tekst Stadtkirche, czyli 212 lat kościoła ewangelickiego.

Kiedy poświęcono kościół NMP Wspomożenia Wiernych?

Kościół poświęcono dla katolików 23 grudnia 1945 r., w IV niedzielę Adwentu, nadając mu tytuł Najświętszej Maryi Panny Wspomożenia Wiernych. Według materiałów historycznych parafii obraz NMP Wspomożenia Wiernych autorstwa Leonarda Drapiewskiego z Poznania poświęcono później, 24 maja 1946 r.

• 31 sierpnia 1945 r. - ks. Jan Karnicki obejmuje parafię jako pierwszy polski ksiądz po wojnie.
• Jesień 1945 r. - przekazanie kluczy przez pastora symbolizuje zmianę opieki nad świątynią.
• 20 grudnia 1945 r. - następuje oficjalne przekazanie kościoła ewangelickiego katolikom.
• 23 grudnia 1945 r. - katolicy poświęcają kościół i nadają mu obecne wezwanie.
• 24 maja 1946 r. - poświęcono obraz NMP Wspomożenia Wiernych Leonarda Drapiewskiego.

Ten ciąg dat wyjaśnia, dlaczego parafia katolicka w Miastku jest starsza od swojego obecnego miejsca kultu. Katolicka kuracja działała od 1917 r., a sam kościół służył wcześniej ewangelikom przez 212 lat.

Kroniki według kadencji proboszczów

Kroniki według kadencji proboszczów porządkują historię Miastka od powojennego przejęcia kościoła po konsekrację 24 maja 2000 r. W zachowanych materiałach najczytelniejszym kluczem są lata posługi: ks. Jan Karnicki 1945-1962, ks. Ryszard Król 1971-1979 i ks. Józef Turkiel 1997-2011.

Co obejmuje okres ks. Jana Karnickiego 1945-1962?

Okres ks. Jana Karnickiego obejmuje pierwsze powojenne lata parafii, wizytację Prymasa kard. Augusta Hlonda 29 października 1947 r., remont na dziesięciolecie parafii polskiej w 1955 r. oraz wykonanie polichromii latem 1959 r. Takie daty tworzą konkretny obraz odbudowy życia wspólnoty po wojnie.

Kronika ks. Jana Karnickiego jest osobnym punktem wejścia do tego okresu, bo pokazuje początki polskiej parafii w dawnym kościele ewangelickim.

Wizytacja kard. Augusta Hlonda w Miastku 29 października 1947 r. należy do najważniejszych dat podawanych w powojennym kalendarium parafii - dawna strona parafii w Miastku, archiwum Internet Archive, 2022.

Jakie wydarzenia obejmują lata 1962-1985?

Lata 1962-1985 obejmują kadencje ks. Jana Wujdy, ks. Ryszarda Króla i ks. Bernarda Wituckiego, a także powstanie dekanatu miasteckiego w lutym 1972 r. Pierwszym dziekanem został ks. Ryszard Król, lecz kalendarium nie przypisuje każdej inwestycji wyłącznie konkretnej osobie.

Co zmieniło się w latach 1985-2011?

W latach 1985-2011, obejmujących okresy ks. Ludwika Musiała, ks. Jana Strzeleckiego i ks. Józefa Turkiela, parafia doświadczyła podziału w 1993 r., kapitalnego remontu rozpoczętego 27 kwietnia 1998 r. oraz konsekracji kościoła 24 maja 2000 r. Dokonał jej bp Marian Gołębiewski podczas Wielkiego Jubileuszu.

• 1955 r. - odnotowano remont związany z dziesięcioleciem polskiej parafii.
• Lato 1959 r. - wykonano polichromię wnętrza kościoła.
• Luty 1972 r. - powstał dekanat miastecki, którego pierwszym dziekanem był ks. Ryszard Król.
• 8 września 1976 r. - poświęcono obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy.
• 20 grudnia 1979 r. - poświęcono obraz „Jezu, ufam Tobie” Adolfa Hyły z Krakowa.
• Listopad 1983 r. - w kościele pojawiły się witraże.
• 1993 r. - z parafii wydzielono parafię Miłosierdzia Bożego w Miastku.

O konsekracji z 2000 r. i późniejszym wystroju szerzej opowiada artykuł kościół NMP Wspomożenia Wiernych: wnętrze i zabytki.

Dlaczego w kronice jest data 1935 przy encyklice z 1939 r.?

Data 1935 przy encyklice „Summi Pontificatus” jest nieprawidłowa, ponieważ dokument Piusa XII nosi datę 20 października 1939 r. Dawna kronika i materiały parafialne łączyły tytuł kościoła z encykliką, lecz podawały zapis „20.X.1935”, który trzeba czytać jako rozbieżność źródłową.

Która data encykliki Summi Pontificatus jest poprawna?

Poprawna data to 20 października 1939 r. „Summi Pontificatus” była pierwszą encykliką Piusa XII, dlatego w opisie historii Miastka należy używać daty dokumentu Stolicy Apostolskiej, a wzmiankę o 1935 r. zachować wyłącznie jako informację o dawnym zapisie kronikarskim.

Czy kronika parafialna może zawierać błąd?

Tak, kronika może zawierać pomyłkę w dacie, nazwisku lub interpretacji, ponieważ pozostaje źródłem tworzonym przez człowieka i w określonym czasie. Krytyczne porównanie z dokumentem pierwotnym nie podważa wartości kroniki, lecz pozwala oddzielić relację lokalną od ustalonego faktu.

„Summi Pontificatus” datowana jest na 20 października 1939 r. - Pius XII, encyklika „Summi Pontificatus”, 1939.

• Zapis kronikarski „20.X.1935” - informuje o treści zachowanej w lokalnym przekazie, nie o dacie encykliki.
• Dokument Piusa XII z 1939 r. - stanowi punkt odniesienia przy ustalaniu poprawnej daty.
• Porównanie źródeł - chroni przed bezrefleksyjnym powielaniem błędu w kolejnych publikacjach.
• Tytuł NMP Wspomożenia Wiernych - można omawiać niezależnie od tej rozbieżności, bez zmieniania chronologii dokumentu.

Kto prowadził parafię przed 1945 r.?

Przed 1945 r. katolicką wspólnotę w Miastku prowadzili ks. Karl Stottko, ks. Walter Poche, ks. Johannes Fiebig i ks. Johannes Grunzewski. Kurację katolicką utworzono 15 kwietnia 1917 r. przy Zillmerstrasse, dzisiejszej ul. Mickiewicza 3, w domu kupionym przez Związek św. Bonifacego.

Kto był pierwszym kuratusem parafii w Miastku?

Według katalogu Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej pierwszym kuratusem był ks. Karl Stottko, pełniący posługę w latach 1917-1926. Tablica i kalendarium podają jednak wariant „Srottko”, dlatego przy cytowaniu obu przekazów trzeba zachować tę różnicę zapisu.

Jak wyglądała lista duszpasterzy przed 1945 r.?

Lista obejmuje ks. Karla Stottkę lub Srottkę w latach 1917-1926, ks. Waltera Pochego w latach 1926-1933, ks. Johannesa Fiebiga w latach 1933-1937 oraz ks. Johannesa Grunzewskiego w latach 1937-1945. Dawna strona nie publikowała osobnych działów kronik dla tych niemieckich kadencji.

• Związek św. Bonifacego - kupił dom dla kuracji katolickiej przy dzisiejszej ul. Mickiewicza 3.
• Ks. Karl Stottko - jest formą nazwiska podaną przez katalog diecezjalny dla lat 1917-1926.
• Ks. Walter Poche - prowadził wspólnotę w latach 1926-1933.
• Ks. Johannes Fiebig - pełnił posługę w latach 1933-1937.
• Ks. Johannes Grunzewski - pozostawał duszpasterzem w latach 1937-1945.

Przedwojenne losy katolickiej kuracji warto zestawiać z dziejami miasta, w którym pożary wielokrotnie zmieniały krajobraz sakralny. Pomaga w tym tekst pożary Miastka i kolejne kościoły.

Gdzie można zobaczyć kroniki parafii?

Kroniki parafii można próbować zobaczyć poprzez kontakt z kancelarią parafialną, ponieważ należą do archiwum parafialnego i nie są automatycznie dokumentami publicznymi. Fragmenty dawnych materiałów publikowanych online zachowały się w zrzutach strony parafiamiastko.pl z lat 2013-2022 w Internet Archive.

Jak poprosić o wgląd do archiwum parafialnego?

Najpierw należy jasno przedstawić cel pytania, na przykład badania rodzinne lub historyczne, a następnie zwrócić się do kancelarii parafii z prośbą o informację o możliwości wglądu. Decyzję podejmuje opiekun archiwum, uwzględniając ochronę dokumentów i danych osób żyjących.

Co można zobaczyć na miejscu w kościele?

Na miejscu można obejrzeć tablicę proboszczów oraz elementy wnętrza związane z powojenną historią kościoła. Nie zastąpi to kroniki, ale pomaga powiązać nazwiska z przestrzenią świątyni i jej kolejnymi etapami przemian.

1. Sprawdź oficjalną stronę parafii - bieżące informacje publikuje parafiamiastko.com.pl, a godziny i ogłoszenia mogą się zmieniać.
2. Przygotuj konkretne pytanie - wskaż rok, osobę albo wydarzenie, którego dotyczy poszukiwanie.
3. Skontaktuj się z kancelarią - poproś o informację o zasadach korzystania z archiwum parafialnego.
4. Uszanuj ograniczenia dostępu - część dokumentów może nie być udostępniana ze względu na ochronę danych lub stan zachowania.
5. Porównaj zapis z innym źródłem - daty z kroniki warto zestawić z katalogiem diecezji albo dokumentem pierwotnym.

Niektóre fakty materialne kościoła można odczytać także przez jego warstwy architektoniczne. O tym, dlaczego mówi się tu o pięciu świątyniach Miastka, opowiada osobny tekst.

Najczęściej zadawane pytania

Kto jest proboszczem parafii NMP Wspomożenia Wiernych w Miastku?

Według katalogu Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej, stan na październik 2026 r., proboszczem jest ks. Dariusz Jastrząb, pełniący tę funkcję od 1 lipca 2018 r. Aktualny skład duszpasterzy najlepiej sprawdzić na oficjalnej stronie parafii lub w katalogu diecezjalnym.

Ilu proboszczów miała parafia od 1917 r.?

W wykazie diecezjalnym znajduje się trzynastu proboszczów oraz jeden administrator, ks. Anatol Strzałkowski w październiku 1962 r. Czterech pierwszych duszpasterzy prowadziło katolicką wspólnotę przed 1945 r., a od ks. Jana Karnickiego parafię prowadzili polscy księża.

Kiedy kardynał August Hlond odwiedził Miastko?

Kard. August Hlond wizytował Miastko 29 października 1947 r., według kalendarium zachowanego po dawnej stronie parafii. Data należy do najważniejszych punktów powojennej historii wspólnoty.

Gdzie sprawdzić ogłoszenia parafialne i Msze w Miastku?

Bieżące ogłoszenia, intencje oraz porządek nabożeństw publikuje oficjalna strona parafii parafiamiastko.com.pl. Przed wizytą należy potwierdzić aktualne godziny bezpośrednio w oficjalnym komunikacie parafii, ponieważ mogą zmieniać się w święta i wakacje.

Czym różnią się dwie parafie w Miastku?

Parafia NMP Wspomożenia Wiernych obejmuje część Śródmieścia oraz wskazane wsie. W 1993 r. wydzielono z niej parafię Miłosierdzia Bożego w Miastku, związaną z ul. Wieżową i osiedlem Zatorze.

Czy kronika parafialna jest dokumentem publicznym?

Nie, kronika parafialna nie jest automatycznie dokumentem dostępnym dla każdego. Należy do archiwum parafialnego, a możliwość wglądu zależy od decyzji parafii, celu kwerendy i ochrony danych zawartych w dokumentach.

Źródła i literatura

1. Diecezja Koszalińsko-Kołobrzeska, Parafia NMP Wspomożenia Wiernych w Miastku, katalog parafii, dostęp: październik 2026.
2. Pius XII, „Summi Pontificatus”, 20 października 1939 r.
3. Kodeks Prawa Kanonicznego, 1983, kan. 535.
4. Internet Archive, Wayback Machine, zachowane zrzuty dawnej strony parafiamiastko.pl z lat 2013-2022.
5. Tablica „Historia kościoła pw. NMP Wspomożenia Wiernych” w Miastku, opracowanie przypisane Piotrowi Zielińskiemu.
6. Zdjęcie wyróżniające: © 2009 by Tomasz Sienicki [user: tsca, mail: tomasz.sienicki at gmail.com], CC BY 3.0, Wikimedia Commons, strona pliku.