Ks. Jan Karnicki - pierwszy polski proboszcz Miastka i jego kronika

Autorka: Marta Wenta · zmieniono 9.11.2026

Spis treści

Ks. Jan Karnicki był pierwszym polskim proboszczem parafii NMP Wspomożenia Wiernych w Miastku. Objął ją 31 sierpnia 1945 roku i kierował nią do 1962 roku, czyli około 17 lat (katalog Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej). Za jego kadencji katolicy przejęli dawny kościół ewangelicki, 23 grudnia 1945 roku poświęcony pod obecnym tytułem, a jego kronika do dziś pozostaje głównym źródłem wiedzy o pierwszych powojennych latach.

Kim był ks. Jan Karnicki dla Miastka?

Ks. Jan Karnicki to pierwszy polski duszpasterz w Miastku, proboszcz w latach 1945-1962 według katalogu Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej. W jego kadencji mieszczą się trzy najważniejsze wydarzenia tamtych lat: przejęcie kościoła ewangelickiego, nadanie mu tytułu NMP Wspomożenia Wiernych i założenie kroniki, z której korzystają dziś wszyscy piszący o historii parafii.

Od lat opisuję dawne kościoły ewangelickie Pomorza Środkowego i w większości z nich powojenna historia jest mglista. W Miastku jest inaczej. Mamy nazwisko, daty i zapis kronikarski, bo ktoś usiadł i spisał to, co działo się na jego oczach.

W jakich latach ks. Karnicki był proboszczem?

Ks. Karnicki był proboszczem od 31 sierpnia 1945 do 1962 roku. Na liście proboszczów prowadzonej przez diecezję to najdłuższa kadencja od 1917 roku. Dla porównania:

• Ks. Jan Karnicki - 1945-1962, około 17 lat, pierwszy polski proboszcz.
• Ks. Józef Turkiel - 1997-2011, około 14 lat, druga najdłuższa kadencja na liście.
• Ks. Jan Wujda - 1962-1971, około 9 lat, bezpośredni następca.
• Ks. Karl Stottko - 1917-1926, około 9 lat, pierwszy kuratus katolicki w mieście.
• Ks. Johannes Grunzewski - 1937-1945, ostatni niemiecki duszpasterz przed ks. Karnickim.

Czego nie wiemy o ks. Karnickim?

Nie wiemy, skąd pochodził ani kiedy się urodził. Katalog diecezji, strona parafii i archiwalne kalendarium tego nie podają. Dlatego ten tekst skupia się wyłącznie na latach w Miastku.

• Data i miejsce urodzenia - brak w dostępnych źródłach parafialnych i diecezjalnych.
• Losy po 1962 roku - kalendarium parafii kończy na tym roku zapis jego kadencji.
• Pełny tekst kroniki - w sieci dostępny jest tylko fragment opublikowany przez parafię.
• Wcześniejsza droga kapłańska - katalog diecezji jej nie opisuje.

Kiedy ks. Karnicki przybył do Miastka?

Ks. Jan Karnicki objął parafię w Miastku 31 sierpnia 1945 roku jako pierwszy polski ksiądz w mieście, według kalendarium dawnej strony parafii (zrzut z września 2022 roku). Przyjechał do miasta, którego centrum spłonęło w 1945 roku. Kościół przy dawnym rynku ocalał, ale wciąż należał do wspólnoty ewangelickiej.

Parafia przed 1945 rokiem: kuracja przy Zillmerstrasse

Katolicy mieli w Miastku własną wspólnotę na długo przed ks. Karnickim. Kalendarium dawnej strony parafii opisuje jej początki tak:

1. 15 kwietnia 1917 roku powstaje kuracja katolicka przy Zillmerstrasse, dziś ul. Mickiewicza 3.
2. Dom kupuje Związek św. Bonifacego, a kuracja należy do parafii św. Józefa w Koszalinie i diecezji berlińskiej.
3. 17 kwietnia 1917 roku zostaje poświęcona kaplica NMP.
4. 22 kwietnia 1917 roku ks. Karl Stottko odprawia pierwszą Mszę św.
5. Kolejni duszpasterze to ks. Walter Poche (1926-1933), ks. Johannes Fiebig (1933-1937) i ks. Johannes Grunzewski (1937-1945).

Z tej perspektywy rok 1945 nie jest początkiem parafii katolickiej, tylko zmianą języka, ludzi i budynku. Datę erygowania 15.04.1917 podaje także katalog diecezji, a tablica 100-lecia we wnętrzu kościoła upamiętnia lata 1917-2017.

Klucze od pastora jesienią 1945 roku

Jesienią 1945 roku pastor przekazał klucze do kościoła, jak zapisano w kalendarium. Źródła nie podają jego nazwiska ani dokładnego dnia. Wiemy natomiast, w jakich warunkach to się działo:

• Centrum Miastka zostało w 1945 roku spalone, a kościół z lat 1730-1733 ocalał.
• Budynek był ewangelicką Stadtkirche od poświęcenia w 1733 roku.
• Katolicy wciąż korzystali z kaplicy przy dawnej Zillmerstrasse.
• Ks. Karnicki był w mieście od końca sierpnia.

Wcześniejsze dzieje tego miejsca, z kolejnymi spalonymi świątyniami, opisałam osobno w tekście o tym, jak pożary Miastka i kolejne kościoły wyznaczały rytm historii parafii.

Jak katolicy przejęli kościół ewangelicki w grudniu 1945 roku?

Przejęcie kościoła w Miastku przebiegało w trzech krokach. Jesienią 1945 roku pastor przekazał klucze, 20 grudnia nastąpiło oficjalne przekazanie świątyni ewangelickiej katolikom, a 23 grudnia, w IV niedzielę Adwentu, kościół poświęcono i nadano mu tytuł NMP Wspomożenia Wiernych (kalendarium dawnej strony parafii, 2022). Tak zamknęło się 212 lat ewangelickiej historii budynku.

20 grudnia 1945: oficjalne przekazanie

Kalendarium nazywa 20 grudnia 1945 roku dniem oficjalnego przekazania kościoła ewangelickiego katolikom. Nie opisuje przebiegu tej chwili ani obecnych osób, więc niczego nie dopowiadam. Status budynku zmieniał się tak:

• do jesieni 1945 roku - kościół ewangelicki, klucze w rękach pastora;
• jesień 1945 roku - klucze trafiają do proboszcza katolickiego;
• 20 grudnia 1945 roku - formalne przekazanie świątyni;
• 23 grudnia 1945 roku - poświęcenie dla kultu katolickiego i nowy tytuł;
• 24 maja 2000 roku - konsekracja przez bp. Mariana Gołębiewskiego w Wielkim Jubileuszu.

23 grudnia 1945: poświęcenie w IV niedzielę Adwentu

Poświęcenie odbyło się 23 grudnia 1945 roku, w czwartą niedzielę Adwentu, dwa dni przed Bożym Narodzeniem. Tę datę podaje również katalog diecezji. Pierwsze polskie święta w Miastku katolicy obchodzili więc już w dawnym kościele miejskim, a nie w kaplicy przy Mickiewicza. Między przekazaniem a poświęceniem minęły trzy dni.

Co zakończyło się w grudniu 1945 roku?

W grudniu 1945 roku zakończyło się 212 lat, w których budynek służył ewangelikom (1733-1945). Dla jednej wspólnoty był to koniec, dla drugiej początek. Więcej o luterańskiej przeszłości świątyni znajdziesz w artykule Stadtkirche: kościół ewangelicki 1733-1945. Z ewangelickiej epoki przetrwały m.in.:

• bryła z lat 1730-1733, ufundowana przez rodzinę von Massow;
• barokowy hełm wieży z 1927 roku, wykonany przez firmę z Berlina;
• ślad dawnego Kanzelaltaru, czyli pozostałość baldachimu ambonowego umieszczona w nastawie w 1998 roku;
• drewniany, kasetonowy strop z kolumnami empor.

Skąd tytuł NMP Wspomożenia Wiernych?

Według kroniki ks. Jana Karnickiego z 1946 roku kościół w Miastku otrzymał tytuł NMP Wspomożenia Wiernych na pamiątkę encykliki Piusa XII Summi Pontificatus. Kronika zapisuje datę encykliki jako 20.X.1935, ale dokument nosi datę 20 października 1939 roku. Tytuł nadano przy poświęceniu 23 grudnia 1945 roku (oficjalna strona parafii, zakładka „Kościół parafialny”).

Co mówi kronika z 1946 roku?

Oficjalna strona parafii przytacza fragment kroniki, w którym ks. Karnicki łączy wybór tytułu z encykliką Piusa XII. Kronika nie wyjaśnia, dlaczego akurat ta encyklika, więc nie dopisuję motywacji. Pełne brzmienie przeczytasz na stronie parafii.

W parafrazie: tytuł Najświętszej Maryi Panny Wspomożenia Wiernych nadano kościołowi w Miastku na pamiątkę encykliki Piusa XII „Summi Pontificatus”. Ks. Jan Karnicki, kronika parafialna, 1946, za oficjalną stroną parafii (2026)

Rozbieżność dat: 1935 w kronice, 1939 w encyklice

Poprawna data encykliki to 20 października 1939 roku. Kronika i strona parafii zapisują 20.X.1935, co najpewniej jest pomyłką w zapisie roku. Zestawienie:

Źródło	Zapisana data	Jak to podaję
Kronika ks. Karnickiego (1946)	20.X.1935	jako zapis kronikarza
Oficjalna strona parafii (2026)	20.X.1935, za kroniką	jako przytoczenie kroniki
Tekst encykliki na stronie Stolicy Apostolskiej	20.10.1939	jako data dokumentu

Pomyłkę łatwo wychwycić: w październiku 1935 roku papieżem był jeszcze Pius XI, a Piusa XII wybrano dopiero w 1939 roku. Summi Pontificatus to jego pierwsza encyklika. Przy takich rozbieżnościach trzymam się kilku zasad:

• datę dokumentu kościelnego biorę z jego oficjalnego tekstu, nie z wtórnego zapisu;
• zapis kroniki przytaczam w oryginalnym brzmieniu, z adnotacją;
• nie poprawiam źródła po cichu, tylko pokazuję obie wersje;
• nie zakładam z góry, że kronikarz mylił inne fakty.

Skąd pochodzi wezwanie „Wspomożenie wiernych”?

Wezwanie pochodzi z Litanii Loretańskiej, do której trafiło po zwycięstwie pod Lepanto 7 października 1571 roku, za pontyfikatu św. Piusa V. Święto NMP Wspomożenia Wiernych na 24 maja ustanowił Pius VII w 1816 roku, po powrocie z niewoli napoleońskiej do Rzymu (oficjalna strona parafii, zakładka o patronce).

Wspomożenie wiernych, módl się za nami. Litania Loretańska do Najświętszej Maryi Panny

• 1571 - Lepanto i nowe wezwanie w litanii za św. Piusa V;
• 1624 - kult „Maria hilf!” w Pasawie w Bawarii;
• 1684 - zatwierdzenie bractwa w Monachium po odsieczy wiedeńskiej;
• 1816 - święto 24 maja ustanowione przez Piusa VII;
• XIX i XX wiek - kult szerzony przez św. Jana Bosko, w Polsce wiązany m.in. z kard. Hlondem i kard. Wyszyńskim.

Dlatego odpust parafii w Miastku przypada 24 maja, a obraz patronki poświęcono właśnie 24 maja 1946 roku. Sam tytuł nie jest dogmatem, tylko jednym z maryjnych wezwań: Katechizm przypomina, że Kościół przyzywa Maryję m.in. jako Wspomożycielkę (KKK 969).

Co zapisano w kronice ks. Karnickiego?

Kronika ks. Karnickiego obejmuje lata 1945-1962 i według dawnej strony parafii (2022) odnotowuje m.in. poświęcenie obrazu patronki 24 maja 1946 roku, obraz św. Judy Tadeusza z 1947 roku, wizytację kard. Augusta Hlonda 29 października 1947 roku, remont w 1955 roku i polichromię z lata 1959 roku. To zapis kronikarza, czyli źródło parafialne.

Dawna strona miała dział „Kroniki” podzielony według kadencji proboszczów: Karnicki, Wujda, Król, Witucki, Musiał, Strzelecki, Turkiel. Szerzej o tym zbiorze piszę w tekście o tym, co zawierają kroniki parafii spisane przez proboszczów.

Data	Wydarzenie w kronice i kalendarium
31.08.1945	ks. Jan Karnicki obejmuje parafię
20.12.1945	oficjalne przekazanie kościoła ewangelickiego
23.12.1945	poświęcenie i tytuł NMP Wspomożenia Wiernych
24.05.1946	poświęcenie obrazu patronki pędzla Leonarda Drapiewskiego
1947	obraz św. Judy Tadeusza
29.10.1947	wizytacja Prymasa kard. Augusta Hlonda
1955	remont na dziesięciolecie parafii polskiej
lato 1959	polichromia wnętrza

Pierwsze wyposażenie: obraz Drapiewskiego (1946) i św. Judy Tadeusza (1947)

Pierwszym wielkim nabytkiem był obraz NMP Wspomożenia Wiernych namalowany przez Leonarda Drapiewskiego z Poznania i poświęcony 24 maja 1946 roku, w pierwsze święto patronalne. Rok później w kościele pojawił się obraz św. Judy Tadeusza. Źródła nie podają, kto wybrał malarza, więc tego nie rozstrzygam.

• Obraz patronki - Leonard Drapiewski z Poznania, poświęcenie 24.05.1946.
• Obraz św. Judy Tadeusza - 1947, autor niepodany w kalendarium.
• Oba obrazy trafiły do wnętrza urządzonego wcześniej pod liturgię ewangelicką.
• Kolejne obrazy, np. Adolfa Hyły z 1979 roku, to już późniejsze kadencje.

Wizytacja kard. Hlonda w 1947 roku

Prymas Polski kard. August Hlond wizytował parafię 29 października 1947 roku. Kalendarium podaje samą datę, bez opisu przebiegu, i tak to zostawiam. Kontekst tego wpisu:

• wizytacja wypadła niecałe dwa lata po poświęceniu kościoła;
• to jedyna wizyta Prymasa odnotowana w kalendarium z kadencji ks. Karnickiego;
• Miastko należało wtedy do terenów, gdzie Kościół budował powojenną organizację;
• kard. Hlond pojawia się też w historii kultu Wspomożycielki w Polsce.

Remont na dziesięciolecie (1955) i polichromia (1959)

W 1955 roku parafia przeprowadziła remont na dziesięciolecie polskiej obecności, a latem 1959 roku wnętrze otrzymało polichromię. Obie daty pochodzą z kalendarium dawnej strony.

1. 1955 - remont z okazji 10 lat parafii polskiej.
2. Lato 1959 - polichromia wnętrza.
3. 1962 - koniec kadencji ks. Karnickiego.
4. 1998-2003 - kapitalny remont i powrót do przybliżonego pierwotnego wyglądu wnętrza.

Jak czytać kronikę parafialną?

Kronikę czytam jako zapis świadka, a nie jako dokument urzędowy. Daty potwierdzone w drugim, niezależnym źródle, jak poświęcenie 23 grudnia 1945 roku w katalogu diecezji, traktuję jako pewne. Pozostałe podaję z dopiskiem „według kroniki”. Przestrogę już znamy: rok encykliki zapisany jako 1935. Sprawdzam zwykle cztery rzeczy:

• czy data występuje w katalogu diecezji albo na tablicy w kościele;
• czy nazwisko ma jedną formę we wszystkich źródłach (przykład: Stottko i „Srottko”);
• czy wpis opisuje fakt, czy ocenę kronikarza;
• czy wydarzenie da się umieścić w szerszym kalendarzu, np. pontyfikatów.

Kto był następcą ks. Karnickiego?

Po ks. Janie Karnickim, w październiku 1962 roku, parafią jako administrator kierował ks. Anatol Strzałkowski, a proboszczem został ks. Jan Wujda (1962-1971). Kolejny był ks. Ryszard Król (1971-1979), od lutego 1972 roku pierwszy dziekan nowego dekanatu miasteckiego (katalog diecezji, kalendarium parafii).

Administrator ks. Anatol Strzałkowski w 1962 roku

Ks. Anatol Strzałkowski pełnił funkcję administratora w październiku 1962 roku, w okresie przejściowym między ks. Karnickim a ks. Wujdą. Katalog diecezji wymienia go osobno, bez tytułu proboszcza.

Ks. Jan Wujda i ks. Ryszard Król (1962-1979)

Ks. Jan Wujda prowadził parafię w latach 1962-1971, a ks. Ryszard Król w latach 1971-1979. Za ks. Króla Miastko stało się w lutym 1972 roku siedzibą dekanatu. Dalsza kolejność według katalogu diecezji:

1. ks. Bernard Witucki (1979-1985);
2. ks. Ludwik Musiał (1985-1993), pod koniec jego kadencji wydzielono parafię Miłosierdzia Bożego;
3. ks. Jan Strzelecki (1993-1997);
4. ks. Józef Turkiel (1997-2011), proboszcz w czasie konsekracji kościoła w 2000 roku;
5. ks. Jan Cychowski (2011-2018);
6. ks. Dariusz Jastrząb (od 1 lipca 2018 roku).

Parafia, którą ks. Karnicki prowadził z jednego kościoła, dziś obejmuje też filię w Świeszynie i wsie parafii Miastko. Sam budynek jest zaś piątym kościołem w tym samym miejscu.

Gdzie dziś szukać kroniki i tablicy proboszczów?

Ślady kroniki ks. Karnickiego znajdziesz dziś w trzech miejscach: we fragmencie przytoczonym na oficjalnej stronie parafii, w archiwalnych kopiach dawnej strony w Wayback Machine (ostatni zrzut z września 2022 roku) oraz pośrednio na tablicy proboszczów we wnętrzu kościoła. Aktualną listę duszpasterzy prowadzi katalog diecezji.

Czy kronika jest dostępna online?

Tylko częściowo. Pełnego tekstu kroniki nie znalazłam w sieci w żadnym ze źródeł, z których korzystam. Dostępne są:

• fragment z 1946 roku na oficjalnej stronie parafii, w zakładce o kościele parafialnym;
• archiwalne podstrony działu „Kroniki” w Wayback Machine, w tym podstrona kroniki ks. Karnickiego z 1945 roku;
• kalendarium dawnej strony, spisane na podstawie kronik;
• zdjęcie tablicy „Historia kościoła pw. NMP Wspomożenia Wiernych” z kruchty w Wikimedia Commons.

Gdzie zobaczyć listę proboszczów?

Listę proboszczów od 1917 roku zobaczysz na tablicy we wnętrzu kościoła przy ul. Królowej Jadwigi oraz w katalogu Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej.

• Tablica proboszczów - we wnętrzu kościoła, jej zdjęcia są też w Wikimedia Commons.
• Katalog diecezji - lista z latami kadencji, ostatnia pozycja to ks. Dariusz Jastrząb.
• Oficjalna strona parafii - aktualny skład duszpasterzy.
• Godziny otwarcia kościoła i Mszy sprawdź przed wizytą na stronie parafii, bo mogą się zmieniać.

Jak zapytać o oryginał kroniki?

Zacznij od kontaktu z kancelarią parafii w Miastku. Rękopis kroniki to dokument parafialny, a decyzja o jego udostępnieniu należy do proboszcza albo archiwum diecezjalnego.

1. Sprawdź aktualne dane kontaktowe kancelarii na oficjalnej stronie parafii lub w katalogu diecezji.
2. Napisz, jaki okres cię interesuje, np. lata 1945-1962, i w jakim celu (praca szkolna, genealogia, publikacja).
3. Zapytaj, czy kronika jest przechowywana w parafii, czy trafiła do archiwum diecezjalnego.
4. Przy publikacji podaj źródło i poproś o zgodę na cytowanie fragmentów.

Najczęściej zadawane pytania

Jak długo ks. Karnicki był proboszczem w Miastku?

Ks. Jan Karnicki kierował parafią od 31 sierpnia 1945 do 1962 roku, czyli około 17 lat. To najdłuższa kadencja na liście proboszczów Miastka. Po nim w październiku 1962 roku parafią administrował ks. Anatol Strzałkowski.

Ilu proboszczów miała parafia w Miastku od 1917 roku?

Według katalogu diecezji parafia miała 13 proboszczów, od ks. Karla Stottko do ks. Dariusza Jastrzębia, oraz jednego administratora w 1962 roku. Lista wisi też na tablicy we wnętrzu kościoła.

Kiedy powstał dekanat miastecki?

Dekanat miastecki utworzono w lutym 1972 roku. Jego pierwszym dziekanem został ks. Ryszard Król, proboszcz Miastka w latach 1971-1979.

Kto jest obecnie proboszczem w Miastku?

Według katalogu diecezji (stan na październik 2026 roku) proboszczem parafii NMP Wspomożenia Wiernych jest ks. Dariusz Jastrząb, od 1 lipca 2018 roku. Wikariuszem jest ks. Radosław Urban, a pomoc duszpasterską pełni ks. Zygmunt Czaja. Skład duszpasterzy może się zmienić, więc sprawdź go na oficjalnej stronie parafii.

Czy kuratus z 1917 roku nazywał się Stottko czy Srottko?

Katalog diecezji podaje nazwisko Karl Stottko, a tablica w kruchcie i dawne kalendarium parafii zapisują „Srottko”. Najpewniej to ta sama osoba, a różnica wynika z zapisu. Przy cytowaniu warto podać obie formy.

Kiedy konsekrowano kościół w Miastku?

Kościół konsekrował bp Marian Gołębiewski 24 maja 2000 roku, w uroczystość patronki i w roku Wielkiego Jubileuszu. Od poświęcenia w grudniu 1945 roku, za ks. Karnickiego, minęło wtedy ponad 54 lata.

Kiedy jest odpust parafialny w Miastku?

Odpust parafii w Miastku przypada 24 maja, w święto NMP Wspomożenia Wiernych, a w kościele filialnym w Świeszynie 13 maja (katalog diecezji). Program uroczystości w danym roku ogłasza parafia na swojej oficjalnej stronie.

Źródła i literatura

1. Diecezja Koszalińsko-Kołobrzeska, katalog parafii: Miastko, NMP Wspomożenia Wiernych, lista proboszczów od 1917 roku, stan na październik 2026.
2. Parafia NMP Wspomożenia Wiernych w Miastku, oficjalna strona, zakładki „Kościół parafialny” i o patronce, 2026.
3. Pius XII, encyklika „Summi Pontificatus”, 20 października 1939, Stolica Apostolska.
4. Dawna strona parafii parafiamiastko.pl: kalendarium i dział „Kroniki”, Internet Archive Wayback Machine, zrzut z września 2022.
5. Tablica „Historia kościoła pw. NMP Wspomożenia Wiernych” w kruchcie, oprac. Piotr Zieliński, Wikimedia Commons.
6. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 969, wyd. polskie Pallottinum.
7. Miastko, Wikipedia.
8. Zdjęcie wyróżniające: MOs810, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons, strona pliku.