Remont kapitalny kościoła w Miastku 1998-2003 - powrót do barokowego wnętrza

Autorka: Marta Wenta · zmieniono 7.11.2026

Spis treści

Remont kapitalny kościoła w Miastku w skrócie

Remont kapitalny kościoła w Miastku rozpoczął się 27 kwietnia 1998 r. i trwał do 2003 r. Według dawnej strony parafii (stan archiwum z 2022 r.) jego celem było przywrócenie przybliżonego pierwotnego wyglądu barokowego wnętrza z lat 1730-1733. W prezbiterium stanęła nowa nastawa z pozostałością baldachimu ambonowego. 24 maja 2000 r. bp Marian Gołębiewski konsekrował świątynię.

Kościół NMP Wspomożenia Wiernych odwiedzam jako ktoś, kto od lat opisuje dawne kościoły ewangelickie Pomorza Środkowego. Ten przypadek jest dla mnie ważny z prostego powodu. Prawie wszystko, co zwiedzający widzi dziś we wnętrzu, ma swoje źródło w pracach z przełomu wieków. Kto chce zrozumieć to wnętrze, musi zacząć od remontu. Szerszy obraz budowli opisałam w tekście o tym, jaka jest historia, wnętrze i zabytki kościoła.

Kiedy zaczął się remont kościoła w Miastku?

Remont kapitalny kościoła NMP Wspomożenia Wiernych w Miastku zaczął się 27 kwietnia 1998 r. Datę tę podaje kalendarium dawnej strony parafii (archiwum z 2022 r.). Główny etap zakończył się przed konsekracją 24 maja 2000 r., a prace uzupełniające trwały do 2003 r. Wcześniej, w latach 1982-1997, budynek przeszedł prace przy dachu i został wpisany do rejestru zabytków.

Remont nie spadł na kościół nagle. Kolejne kroki widać w zapisach na tablicy „Historia kościoła pw. NMP Wspomożenia Wiernych” w kruchcie, opracowanej przez Piotra Zielińskiego, i w katalogu Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej.

Przed remontem: dachówka 1982, wpis 1996, miedź 1997

W latach 1982-1997 przy kościele wykonano trzy kroki, które przygotowały grunt pod remont wnętrza. Wszystkie dotyczyły dachu albo statusu prawnego budynku:

• 1982 - dach dostał nową dachówkę (według tablicy w kruchcie).
• 14 sierpnia 1996 - kościół wpisano do rejestru zabytków pod numerem A-1604 (katalog diecezji, Wikipedia).
• Lipiec-sierpień 1997 - na kościele położono nowy dach z blachy miedzianej (tablica w kruchcie).
• 27 kwietnia 1998 - początek remontu kapitalnego wnętrza (dawna strona parafii).
• 24 maja 2000 - konsekracja kościoła, w roku Wielkiego Jubileuszu (katalog diecezji).
• 2001-2003 - marmurowe ołtarze boczne, granitowe schody i odnowiony mur (dawna strona parafii).

Kolejność jest logiczna: najpierw szczelny dach, potem wnętrze. Dla barokowego stropu i polichromii zacieki są najgroźniejsze.

Kto był proboszczem w czasie prac?

Proboszczem był wtedy ks. Józef Turkiel, który kierował parafią w latach 1997-2011 (lista proboszczów w katalogu diecezji). Objął parafię rok przed startem remontu, więc remont, konsekracja i prace z lat 2001-2003 przypadły na jego kadencję. Dawna strona parafii miała osobną kronikę spisaną dla tej kadencji, obok kronik ks. Karnickiego, Wujdy, Króla, Wituckiego, Musiała i Strzeleckiego.

Co zmieniono we wnętrzu w latach 1998-2000?

W latach 1998-2000 remont kapitalny kościoła w Miastku przywrócił przybliżony pierwotny wygląd barokowego wnętrza. W prezbiterium stanęła nowa nastawa z pozostałością barokowego baldachimu ambonowego ze skrzydłami, który jest śladem dawnego Kanzelaltaru. Zakrystię urządzono w skarpie przykościelnej. Takie są zapisy kalendarium dawnej strony parafii w stanie archiwum z 2022 r.

Przybliżony pierwotny wygląd wnętrza

Kluczowe jest tu słowo „przybliżony”. Źródło nie mówi o rekonstrukcji 1:1 wnętrza z 1733 r. Mówi o przywróceniu jego charakteru. Dawna świątynia luterańska, którą opisuję w tekście o tym, czym była Stadtkirche w Miastku 1733-1945, miała inny układ niż typowy kościół katolicki. Najważniejsze było w niej słowo głoszone z ambony.

Gdy dziś wchodzę do środka, zwracam uwagę na kilka elementów, które pasują do tego „powrotu do baroku”:

• Drewniany, kasetonowy strop nadaje nawie jednolity, spokojny rytm (widać to na zdjęciach w Wikimedia Commons).
• Kolumny empor przypominają o protestanckim układzie wnętrza, w którym wierni siedzieli także na galeriach.
• Ceglane ściany w kruchcie odsłaniają materiał budowli z lat 1730-1733.
• Wysokie okna zamknięte łukiem wpuszczają dużo światła, co dobrze widać na jasnych ścianach.
• Nastawa w prezbiterium skupia wzrok, tak jak dawniej robił to ołtarz połączony z amboną.

Nowa nastawa i baldachim ambonowy ze skrzydłami

Kanzelaltar to ołtarz połączony z amboną w jedną pionową całość, typowy dla kościołów luterańskich. W Miastku taki ołtarz pochodził z epoki budowy. Według dawnej strony parafii w 1922 r. go przerobiono i odnowiono, a po 1972 r. późnobarokowy ołtarz przestał istnieć. W 1998 r. w nowej nastawie umieszczono pozostałość barokowego baldachimu ambonowego ze skrzydłami.

To mój ulubiony szczegół całego wnętrza. Baldachim, czyli daszek nad kazalnicą, wisiał kiedyś nad pastorem głoszącym kazanie. Dziś wieńczy katolicki ołtarz. Więcej o tym piszę w tekście Kanzelaltar i baldachim w nastawie.

Zakrystia w skarpie przykościelnej

Nową zakrystię urządzono w skarpie przykościelnej. Kościół stoi w Śródmieściu, przy dawnym rynku i ul. Królowej Jadwigi, na terenie o wyraźnej różnicy poziomów. Takie rozwiązanie zostawiło bryłę z lat 1730-1733 bez nowej dobudówki, która zmieniłaby sylwetkę świątyni. Kalendarium nie podaje szczegółów technicznych, więc ich tu nie dopowiadam.

Konsekracja 24 maja 2000 r.

Konsekracja kościoła w Miastku odbyła się 24 maja 2000 r. Dokonał jej bp Marian Gołębiewski, ówczesny biskup koszalińsko-kołobrzeski. Według katalogu Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej (stan z października 2026 r.) przypadła w uroczystość patronki, NMP Wspomożenia Wiernych, i w roku Wielkiego Jubileuszu 2000. Zamknęła główny etap remontu wnętrza.

Data ma wymowę symboliczną. Do dziś 24 maja jest w Miastku dniem odpustu parafialnego (katalog diecezji). Obraz patronki autorstwa Leonarda Drapiewskiego poświęcono w kościele 24 maja 1946 r., więc w 2000 r. minęły dokładnie 54 lata od tamtej uroczystości.

Dlaczego kościół konsekrowano dopiero w 2000 r.?

Kościół konsekrowano dopiero w 2000 r., ponieważ w 1945 r. dawną świątynię ewangelicką jedynie poświęcono dla katolików. Według dawnej strony parafii stało się to 23 grudnia 1945 r., w IV niedzielę Adwentu. Pełny obrzęd, do którego prawo kanoniczne zobowiązuje zwłaszcza kościoły parafialne, przeprowadzono dopiero po głównym etapie remontu.

Kodeks Prawa Kanonicznego wyraźnie rozróżnia te dwa obrzędy:

Po zakończeniu budowy nowy kościół należy możliwie szybko poświęcić albo przynajmniej pobłogosławić, a kościoły, zwłaszcza katedralne i parafialne, należy poświęcać uroczystym obrzędem (parafraza). - Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1217 § 1-2, 1983

Słowo „poświęcenie” ma w polszczyźnie dwa znaczenia. W języku potocznym często oznacza zwykłe błogosławieństwo. W polskim przekładzie KPK odpowiada łacińskiemu dedicatio, czyli temu, co powszechnie nazywamy konsekracją.

Jak przebiega obrzęd poświęcenia kościoła i ołtarza?

Obrzęd ma kilka stałych części. Opisuje go Pontyfikał Rzymski w księdze „Obrzęd poświęcenia kościoła i ołtarza”. Najważniejsze z nich to:

1. Wejście biskupa i przekazanie mu kościoła przez wspólnotę, a po nim liturgia słowa.
2. Litania do Wszystkich Świętych i, zgodnie z tradycją, złożenie relikwii pod ołtarzem.
3. Modlitwa poświęcenia wypowiadana przez biskupa.
4. Namaszczenie krzyżmem ołtarza i ścian kościoła w miejscach oznaczonych krzyżami (zwykle 12 albo 4).
5. Okadzenie ołtarza i wnętrza, potem nakrycie ołtarza i zapalenie świateł.
6. Eucharystia sprawowana po raz pierwszy na nowo poświęconym ołtarzu.

Jeśli zobaczysz w starym kościele krzyże zgody na ścianach, często są to właśnie znaki z takiego obrzędu.

Czym konsekracja różni się od poświęcenia z 1945 r.?

W Miastku oba obrzędy dzieli 55 lat. Tabela zestawia to, co wiadomo z karty źródeł:

Cecha	23 grudnia 1945 r.	24 maja 2000 r.
Rodzaj obrzędu	Poświęcenie dla kultu katolickiego	Konsekracja (uroczysty obrzęd z kan. 1217 § 2 KPK)
Kontekst	Przejęcie kościoła ewangelickiego, przekazanie 20.12.1945	Wielki Jubileusz 2000, po remoncie
Proboszcz	ks. Jan Karnicki (1945-1962)	ks. Józef Turkiel (1997-2011)
Dzień liturgiczny	IV niedziela Adwentu	Uroczystość NMP Wspomożenia Wiernych
Nadany tytuł	NMP Wspomożenia Wiernych	Tytuł bez zmian

Co dodano w latach 2001-2003?

W latach 2001-2003, już po konsekracji, w kościele w Miastku dodano boczne ołtarze z marmuru, granitowe schody na chór i odnowiono kamienny mur wokół świątyni. Te prace podaje kalendarium dawnej strony parafii (archiwum z 2022 r.). Zakończyły one remont kapitalny rozpoczęty w 1998 r. Źródła nie podają ani kosztów, ani wykonawców.

Marmurowe ołtarze boczne

Ołtarze boczne to element katolicki, którego luterańska Stadtkirche w tej postaci nie potrzebowała. Ich materiał, marmur, wyraźnie odróżnia je od drewnianej nastawy głównej. Moim zdaniem to uczciwe rozwiązanie. Nowe dodatki nie udają baroku, widać, że pochodzą z innej epoki.

Granitowe schody na chór i kamienny mur

Granitowe schody prowadzą na chór, gdzie zwykle stoją organy. Kamienny mur otacza kościół i wyznacza dawny teren przykościelny przy rynku. Remont objął więc trzy strefy:

• Strefa liturgiczna - marmurowe ołtarze boczne obok nastawy z lat 1998-2000.
• Strefa użytkowa - granitowe schody na chór, z których korzystają organista i chór parafialny.
• Otoczenie - odnowiony kamienny mur, za którym stoi figura Chrystusa Króla na cokole dawnego pomnika Bismarcka.
• Zaplecze - zakrystia w skarpie, gotowa już wcześniej, od lat 1998-2000.

Czym różni się konserwacja od remontu?

Konserwacja i remont to w polskim prawie różne kategorie prac. Ustawa z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. 2003 nr 162 poz. 1568, art. 3) wymienia osobno prace konserwatorskie, prace restauratorskie i roboty budowlane. Przy zabytku wpisanym do rejestru, takim jak kościół w Miastku (A-1604), każda z nich wymaga pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Ta sekcja to materiał informacyjny. Nie zastępuje konsultacji z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Aktualny tekst jednolity ustawy znajdziesz w serwisie ISAP Sejmu RP (stan opisu: październik 2026 r.).

Co to są prace restauratorskie?

Prace restauratorskie to działania, które mają wydobyć wartości artystyczne i historyczne zabytku, w tym uzupełnić albo odtworzyć jego części. Ustawa definiuje je w art. 3 obok dwóch innych pojęć. Różnice w skrócie:

• Prace konserwatorskie zabezpieczają substancję zabytku i hamują jej niszczenie, na przykład utrwalają łuszczącą się polichromię.
• Prace restauratorskie eksponują wartości zabytku, także przez uzupełnienia, na przykład odtwarzają brakujący fragment ornamentu.
• Roboty budowlane dotyczą konstrukcji i instalacji, na przykład wymiany pokrycia dachu.
• Remont kapitalny, jak w Miastku w latach 1998-2003, zwykle łączy wszystkie trzy rodzaje prac.

Czy remont zabytku wymaga zgody konserwatora?

Tak. Według art. 36 ust. 1 ustawy z 2003 r. prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane przy zabytku z rejestru wymagają pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Dla parafii jest też drugi porządek, kościelny:

Przy ocenie dzieł sztuki ordynariusze miejsca mają zasięgać opinii diecezjalnej komisji sztuki sakralnej, a w razie potrzeby także innych znawców (parafraza). - Sobór Watykański II, Konstytucja o liturgii Sacrosanctum Concilium, nr 126, 1963

Prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru wymaga pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków (parafraza). - Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, art. 36 ust. 1, Dz.U. 2003 nr 162 poz. 1568

Jakie przepisy obowiązywały w 1998 r.?

W 1998 r. obowiązywała jeszcze ustawa z 1962 r. o ochronie dóbr kultury, bo ustawa z 2003 r. weszła w życie później. Prace w Miastku prowadzono więc według wcześniejszych przepisów. Nie da się im przypisać procedur z 2003 r. Źródła o remoncie nie opisują też, jak wyglądały uzgodnienia z konserwatorem, dlatego tego nie odtwarzam.

1. 14.08.1996 - wpis do rejestru zabytków (A-1604), jeszcze pod rządami ustawy z 1962 r.
2. 27.04.1998 - start remontu kapitalnego, w tym samym porządku prawnym.
3. 24.05.2000 - konsekracja, akt wyłącznie kościelny.
4. 2001-2003 - prace uzupełniające, zakończone mniej więcej wtedy, gdy uchwalono nową ustawę.

Wyposażenie sprzed remontu: co wiadomo z kronik

Przed remontem z 1998 r. kościół w Miastku miał wyposażenie z dwóch epok. Z czasów ewangelickich pochodziły dwunastogłosowe organy B. Grüneberga ze Szczecina z 1876 r. Z okresu polskiego, z lat 1946-1983, pochodziły obrazy, polichromia i witraże. Tak podaje dawna strona parafii (archiwum z 2022 r.). Kroniki nie mówią jednak, które z tych elementów przetrwały remont.

Czy organy Grüneberga z 1876 r. przetrwały?

Dostępne źródła tego nie rozstrzygają. Dawna strona parafii odnotowuje budowę dwunastogłosowych organów firmy B. Grüneberga ze Szczecina w 1876 r. Nie podaje jednak, czy instrument, który dziś stoi na chórze, jest tym samym. W kościele wisi tablica organisty Józefa Wardaka (1965-2008), który grał tu także w latach remontu. Kto chce poznać historię instrumentu, powinien zapytać w kancelarii parafii.

Obrazy i wystrój z lat 1946-1983

Kalendarium wymienia wyposażenie wprowadzone po 1945 r. Podaję je w porządku chronologicznym, bez rozstrzygania o jego obecnym stanie:

• Obraz NMP Wspomożenia Wiernych namalował Leonard Drapiewski z Poznania, poświęcono go 24.05.1946.
• Obraz św. Judy Tadeusza trafił do kościoła w 1947 r.
• Polichromię wykonano latem 1959 r., z okazji pracy nad kościołem po dziesięcioleciu parafii polskiej.
• Obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy poświęcono 08.09.1976.
• Obraz „Jezu, ufam Tobie” Adolfa Hyły z Krakowa poświęcono 20.12.1979.
• Witraże wstawiono w listopadzie 1983 r.

Szerzej opisuję ten okres w tekście polichromia i witraże z lat 1959-1983.

Prace przy kościele po 2003 r.

Po 2003 r. przy kościele w Miastku prowadzono kolejne prace, ale źródła opisują je tylko częściowo. W październiku 2020 r. dawna strona parafii miała wpis o pracach konserwatorskich i restauratorskich ambony i chrzcielnicy. Jego treść nie zachowała się w archiwum. O zakresie prac z lat 2014-2026 najlepiej informuje oficjalna strona parafii, parafiamiastko.com.pl.

Czy ambonę i chrzcielnicę odnawiano?

Tak, przynajmniej planowano takie prace. Według zrzutu dawnej strony parafii z października 2020 r. istniał wpis zatytułowany jako prace konserwatorskie i restauratorskie ambony i chrzcielnicy. W archiwum zachował się tylko tytuł, dlatego nie podaję dat zakończenia, wykonawców ani efektów. Tytuł mówi o pracach „konserwatorskich i restauratorskich”, czyli dokładnie o dwóch kategoriach z art. 3 ustawy z 2003 r.

Gdzie sprawdzić informacje o bieżących pracach?

Ten serwis jest niezależnym przewodnikiem, nie stroną parafii. Po aktualne informacje warto sięgnąć do źródeł z pierwszej ręki:

1. Oficjalna strona parafii, parafiamiastko.com.pl, podaje ogłoszenia i bieżące wiadomości.
2. Katalog Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej zawiera dane o parafii i daty konsekracji.
3. Kancelaria parafii przy ul. Bolesława Chrobrego 9 w Miastku jest właściwa dla pytań o archiwalia i kroniki.
4. Tablica historyczna w kruchcie kościoła streszcza najważniejsze daty budowli.
5. Wojewódzki konserwator zabytków prowadzi dokumentację zabytku z numerem rejestru A-1604.

Cały remont z lat 1998-2003 to tylko jeden rozdział dłuższej historii. Wcześniej w tym miejscu stały cztery inne świątynie, a dzieje miejsca opisuję w tekście pięć świątyń w tym samym miejscu.

Najczęściej zadawane pytania

Kto konsekrował kościół w Miastku?

Kościół konsekrował bp Marian Gołębiewski 24 maja 2000 r., w uroczystość NMP Wspomożenia Wiernych. Był to rok Wielkiego Jubileuszu 2000. Datę i konsekratora podaje katalog Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej.

Czym jest Kanzelaltar?

Kanzelaltar to typowy dla kościołów ewangelickich ołtarz połączony w jedną całość z amboną. Taki układ podkreślał wagę kazania w liturgii luterańskiej. W Miastku po dawnym Kanzelaltarze został baldachim ambonowy ze skrzydłami, który w 1998 r. umieszczono w nowej nastawie.

Czy kościół w Miastku był wcześniej ewangelicki?

Tak. Od poświęcenia w 1733 r. do 1945 r. był ewangelickim kościołem miejskim (Stadtkirche), czyli przez 212 lat. Katolicy przejęli go oficjalnie 20 grudnia 1945 r., a 23 grudnia poświęcili go pod wezwaniem NMP Wspomożenia Wiernych.

Kiedy w Miastku przypada odpust parafialny?

Według katalogu diecezji odpust w Miastku przypada 24 maja, w święto NMP Wspomożenia Wiernych. Tego samego dnia w 2000 r. konsekrowano kościół. Odpust w filialnym kościele w Świeszynie przypada 13 maja.

Czy kościół w Miastku jest zabytkiem?

Tak. Późnobarokowy kościół wpisano do rejestru zabytków 14 sierpnia 1996 r. pod numerem A-1604 (katalog diecezji, Wikipedia). Dlatego prace przy nim wymagają dziś pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Ile trwał remont kapitalny kościoła w Miastku?

Remont trwał około pięciu lat, od 27 kwietnia 1998 r. do 2003 r. Główny etap wnętrza zamknęła konsekracja w maju 2000 r. Lata 2001-2003 przyniosły ołtarze boczne, schody na chór i odnowiony mur.

Kiedy zbudowano obecny kościół w Miastku?

Obecny kościół zbudowano w latach 1730-1733 z fundacji rodziny von Massow, ówczesnych właścicieli Miastka. To piąty kościół w tym miejscu. Poprzedni zniszczył pożar 26 czerwca 1719 r.

Źródła i literatura

1. Diecezja Koszalińsko-Kołobrzeska, katalog parafii: Miastko, NMP Wspomożenia Wiernych (stan: październik 2026).
2. Parafia NMP Wspomożenia Wiernych w Miastku, oficjalna strona (2026).
3. Dawna strona parafii w Miastku, kalendarium i kroniki, archiwum Wayback Machine (zrzuty 2020-2022).
4. Tablica „Historia kościoła pw. NMP Wspomożenia Wiernych”, oprac. Piotr Zieliński, Wikimedia Commons.
5. Miastko, Wikipedia, wolna encyklopedia.
6. Kodeks Prawa Kanonicznego (1983), kan. 1217, przekład polski zatwierdzony przez Konferencję Episkopatu Polski, Pallottinum.
7. Sobór Watykański II, Konstytucja o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium, nr 122-128 (1963).
8. Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, Dz.U. 2003 nr 162 poz. 1568, ISAP Sejm RP.
9. Pontyfikał Rzymski, Obrzęd poświęcenia kościoła i ołtarza, wydanie polskie.
10. Zdjęcie wyróżniające: MOs810, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons, strona pliku.