Pogrzeb ewangelicki - obrzęd i różnice wobec katolickiego

Autorka: Marta Wenta · zmieniono 5.11.2026

Spis treści

Pogrzeb ewangelicki: co trzeba wiedzieć na początek?

Pogrzeb ewangelicki prowadzi pastor. Jest to nabożeństwo słowa: pieśni, czytania z Pisma Świętego, kazanie, modlitwa i błogosławieństwo przy grobie. Nie ma w nim Eucharystii, wody święconej ani modlitwy za duszę w czyśćcu. Katolicki pogrzeb zwykle obejmuje Mszę Świętą i ostatnie pożegnanie (KKK 1686). Kościół w Miastku służył luteranom przez 212 lat, w latach 1733-1945.

Piszę o tym, bo od lat zwiedzam i opisuję dawne kościoły ewangelickie Pomorza Środkowego. W rozmowach z mieszkańcami regionu często wraca to samo pytanie: czym właściwie różnił się pogrzeb ich dziadków, luteranów, od pogrzebu, w którym uczestniczą dziś? Ten tekst porównuje oba obrzędy na podstawie dokumentów obu Kościołów, bez oceniania któregokolwiek z nich.

Co to jest wyznanie ewangelickie?

Wyznanie ewangelickie to nurt chrześcijaństwa, który wyrósł z reformacji XVI wieku, zapoczątkowanej przez Marcina Lutra w 1517 roku. Ewangelicy uznają Pismo Święte za najwyższe źródło wiary i podkreślają zbawienie z łaski przez wiarę. W Polsce największe są dwa Kościoły tej tradycji: luterański Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP i kalwiński Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP.

Skąd nazwa „ewangelicki”?

Przymiotnik „ewangelicki” pochodzi od greckiego euangelion, czyli „dobra nowina”, Ewangelia. Reformatorzy chcieli w ten sposób podkreślić, że Kościół ma się opierać przede wszystkim na Ewangelii. Więcej o architekturze i wnętrzach tych świątyń piszę w tekście o tym, jak wyglądają kościoły ewangelickie w Polsce.

Kościół Ewangelicko-Augsburski i Ewangelicko-Reformowany w Polsce

Oba Kościoły mają osobną organizację, własne księgi liturgiczne i własne parafie. Kiedy w Polsce mówi się „pogrzeb ewangelicki”, zwykle chodzi o obrzęd luterański. Jego porządek opisuje Agenda Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego.

• Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP wywodzi się z tradycji Marcina Lutra i jego nazwa odwołuje się do Wyznania augsburskiego z 1530 roku.
• Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP odwołuje się do tradycji szwajcarskiej reformacji, związanej z Janem Kalwinem.
• Duchownego w obu Kościołach nazywa się pastorem lub księdzem. Może mieć żonę i rodzinę.
• Na Pomorzu do 1945 roku przeważali luteranie i to ich kościoły, jak ten w Miastku, przejęły po wojnie parafie katolickie.

Czy ewangelicy wierzą w zmartwychwstanie?

Tak. Wiara w zmartwychwstanie umarłych jest wspólna ewangelikom i katolikom. Oba Kościoły wyznają ją w Credo i opierają na nauce świętego Pawła (1 Kor 15,20-22). Na tej nadziei opiera się całe nabożeństwo żałobne. Jedno zdanie, które łatwo zacytować: ewangelicy i katolicy różnią się obrzędem pogrzebu, ale wyznają tę samą wiarę w zmartwychwstanie ciała, zapisaną w Credo.

Jak przebiega pogrzeb ewangelicki krok po kroku?

Pogrzeb ewangelicki ma zwykle cztery etapy. Rodzina kontaktuje się z pastorem, w kościele lub kaplicy odbywa się nabożeństwo żałobne, wygłaszane jest kazanie, często z życiorysem zmarłego, a na koniec przy grobie odmawia się modlitwę i pastor udziela błogosławieństwa. Porządek ustala Agenda Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, a szczegóły różnią się między parafiami.

1. Rodzina zgłasza się do pastora parafii ewangelickiej i do zakładu pogrzebowego.
2. Pastor odprawia nabożeństwo żałobne w kościele albo w kaplicy cmentarnej.
3. Wierni śpiewają pieśni, słuchają czytań biblijnych i kazania, a pastor może odczytać życiorys zmarłego.
4. Kondukt przechodzi do grobu, gdzie pastor odmawia modlitwę, powierza zmarłego Bogu i udziela błogosławieństwa.
5. Wszyscy zebrani odmawiają wspólnie Ojcze nasz, modlitwę znaną obu wyznaniom.

Pierwszy kontakt z pastorem i ustalenie terminu

Najpierw rodzina rozmawia z pastorem. Ustala z nim termin, miejsce nabożeństwa i pieśni, a pastor zbiera wspomnienia o zmarłym do kazania. Parafie ewangelickie w Polsce bywają rozległe, więc jeden duchowny często obsługuje kilka miejscowości. Szerzej o tym, czym zajmuje się duchowny tego Kościoła, piszę w tekście o tym, kim jest pastor ewangelicki i jaka jest jego rola.

Nabożeństwo żałobne w kościele lub kaplicy

Nabożeństwo żałobne opiera się na Słowie Bożym, kazaniu i modlitwie i nie obejmuje Eucharystii. Taki porządek opisuje Agenda Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Często czyta się Ewangelię według świętego Jana:

„Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem. Kto we Mnie wierzy, choćby i umarł, żyć będzie.” J 11,25, Biblia Tysiąclecia

Teologia ta jest widoczna nawet w architekturze. W kościele w Miastku przez lata stał Kanzelaltar, czyli ołtarz połączony z amboną. Słowo było dosłownie umieszczone nad stołem ołtarza. Według dawnej strony parafii z 2022 roku późnobarokowy ołtarz przestał istnieć po 1972 roku, a w 1998 roku w nastawie umieszczono pozostałość barokowego baldachimu ambonowego.

Kazanie, pieśni i życiorys zmarłego

Kazanie ma przede wszystkim pocieszyć żałobników i głosić nadzieję zmartwychwstania. Nie jest wyliczaniem zasług zmarłego. Życiorys czyta się osobno. Zwykle zawiera datę i miejsce urodzenia, informacje o rodzinie i pracy, a także fragment Pisma, który zmarły szczególnie lubił. Śpiew zborowy, czyli wspólny śpiew całego zgromadzenia, należy do najstarszych tradycji luteranizmu.

Modlitwa i błogosławieństwo przy grobie

Przy grobie pastor modli się, powierza zmarłego Bogu i udziela błogosławieństwa. W wielu parafiach bliscy rzucają na trumnę grudki ziemi. To gest znany także katolikom. Dokładne słowa obrzędu zawiera Agenda, więc nie przytaczam ich tutaj z pamięci. Najczęstsze pytania rodzin o tę część uroczystości dotyczą kilku spraw:

• Czy w obrzędzie jest krzyż? Tak, luteranie zachowali krzyż jako znak Chrystusa i często stoi on przy trumnie lub na grobie.
• Czy można zamówić orkiestrę lub trębacza? To kwestia zwyczaju i wymaga uzgodnienia z pastorem i zarządcą cmentarza.
• Kto stoi najbliżej grobu? Zwykle najbliższa rodzina, zgodnie ze zwyczajem wspólnym dla obu wyznań.
• Czy katolicy mogą odmówić wspólnie Ojcze nasz? Tak, to modlitwa wspólna wszystkim chrześcijanom.

Jak wygląda przebieg mszy pogrzebowej?

Msza pogrzebowa w Kościele katolickim ma według Katechizmu (KKK 1686) cztery główne części: pozdrowienie wspólnoty, liturgię słowa, Ofiarę eucharystyczną i ostatnie pożegnanie zmarłego. Porządek ustalają Obrzędy pogrzebu (Ordo exsequiarum) z 1969 roku, wydane w wersji dostosowanej do zwyczajów diecezji polskich.

1. Pozdrowienie wspólnoty: kapłan wita żałobników słowami wiary i pocieszenia.
2. Liturgia słowa: czytania, psalm, Ewangelia i homilia, która głosi nadzieję zmartwychwstania.
3. Liturgia eucharystyczna: Kościół składa Ofiarę Mszy Świętej, także za zmarłego.
4. Ostatnie pożegnanie: kapłan kropi trumnę wodą święconą, okadza ją i odmawia modlitwę polecenia.
5. Przejście na cmentarz i złożenie ciała do grobu z modlitwą.

Trzy stacje katolickiego pogrzebu

Katolicki pogrzeb może mieć trzy stacje: dom zmarłego lub kaplicę, kościół i cmentarz. Dziś pierwszą stacją zwykle jest kaplica cmentarna albo kaplica zakładu pogrzebowego. Kondukt z domu przez wieś spotyka się już rzadziej.

Co to jest ostatnie pożegnanie?

Ostatnie pożegnanie to obrzęd kończący liturgię w kościele. Kapłan kropi trumnę wodą święconą i okadza ją, a wspólnota żegna zmarłego modlitwą (KKK 1690). Katechizm określa je jako pożegnanie zmarłego przez wspólnotę Kościoła, zanim ciało zostanie złożone do grobu.

Dlaczego Kościół katolicki modli się za zmarłego?

Kościół katolicki modli się za zmarłego, bo według KKK 1684 i 958 pogrzeb wyraża komunię świętych, czyli łączność żywych ze zmarłymi. Polecając zmarłego Bogu, wspólnota prosi o jego oczyszczenie. Zdanie gotowe do zacytowania: według Katechizmu Kościoła Katolickiego z 1992 roku pogrzeb nie udziela zmarłemu sakramentu, lecz jest celebracją liturgiczną, w której Kościół towarzyszy mu modlitwą.

Pogrzeb ewangelicki a katolicki: 5 różnic

Pogrzeb ewangelicki i katolicki różnią się w pięciu punktach. Katolicki zwykle obejmuje Mszę Świętą, ewangelicki jest nabożeństwem słowa. Katolicy modlą się za zmarłego w perspektywie czyśćca (KKK 1030-1032), luteranie tej nauki nie przyjmują. U ewangelików nie ma okadzenia ani wody święconej. Kremację dopuszczają oba Kościoły, katolicki z zastrzeżeniami kan. 1176 §3 KPK.

• Liturgia: u ewangelików nabożeństwo słowa, u katolików zwykle Msza Święta z Eucharystią.
• Modlitwa za zmarłych: luteranie odrzucają naukę o czyśćcu, Kościół katolicki naucza o niej w KKK 1030-1032.
• Znaki: w typowym nabożeństwie ewangelickim nie ma wody święconej ani kadzidła.
• Kremacja: dopuszczają ją oba Kościoły, Kościół katolicki stawia warunki opisane w instrukcji Ad resurgendum cum Christo z 2016 roku.
• Czas po pogrzebie: u katolików intencje mszalne i wypominki, u ewangelików wspomnienie w niedzielę wieczności.

Eucharystia podczas pogrzebu

Ewangelicy sprawują Wieczerzę Pańską, ale nie łączą jej z obrzędem pogrzebu. W liturgii katolickiej Msza Święta jest sercem pogrzebu (KKK 1689). O tym, jak wygląda zwykła niedzielna liturgia luterańska, piszę w tekście o tym, jak przebiega nabożeństwo ewangelickie i czy katolik może w nim uczestniczyć.

Modlitwa za zmarłych i czyściec

Luteranie nie przyjmują nauki o czyśćcu, dlatego nie modlą się za duszę zmarłego tak jak katolicy. Nie znaczy to jednak, że w ogóle nie modlą się w związku ze śmiercią. Przy grobie powierzają zmarłego Bogu i modlą się o pociechę dla rodziny. Kościół katolicki naucza o oczyszczeniu po śmierci (KKK 1030-1031) i zaleca za zmarłych modlitwę, Eucharystię, jałmużnę i odpusty (KKK 1032).

Czy u ewangelików kropi się trumnę wodą święconą?

Nie. W typowym nabożeństwie ewangelicko-augsburskim nie używa się wody święconej ani kadzidła. Pastor zwykle ma na sobie czarną togę albo biały strój liturgiczny, a cała uwaga skupia się na czytaniu i kazaniu. Inne zwyczaje, czyli wieńce, kwiaty, znicze i czarne stroje, są wspólne dla obu wyznań.

Kremacja w obu Kościołach

Kremację dopuszczają oba Kościoły. Kościół katolicki stawia jednak warunek, który zapisano w Kodeksie Prawa Kanonicznego z 1983 roku:

Kościół usilnie zaleca zachowanie pobożnego zwyczaju grzebania ciał zmarłych, nie zabrania jednak kremacji, chyba że wybrano ją z racji przeciwnych nauce chrześcijańskiej (parafraza). Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1176 §3, 1983

Podobnie mówi KKK 2301. Kongregacja Nauki Wiary w instrukcji Ad resurgendum cum Christo (2016) dodała, że prochów nie należy rozsypywać, dzielić między członków rodziny ani przechowywać w domu. Urnę chowa się w miejscu świętym, najczęściej na cmentarzu.

Intencje i rocznice po pogrzebie

Katolicy zamawiają Msze w intencji zmarłego, na przykład w trzydziesty dzień i w rocznicę śmierci, i zgłaszają go do wypominków. Ewangelicy wspominają zmarłych w modlitwie wspólnoty. Szczególnym dniem jest niedziela wieczności, ostatnia niedziela roku kościelnego przed Adwentem. Często odczytuje się wtedy imiona osób zmarłych w danym roku.

Element	Pogrzeb ewangelicki (luterański)	Pogrzeb katolicki
Kto prowadzi	Pastor	Kapłan (wyjątkowo diakon)
Główna forma	Nabożeństwo słowa: pieśni, czytania, kazanie	Msza Święta pogrzebowa
Eucharystia	Nie w ramach pogrzebu	Tak (KKK 1689)
Woda święcona i kadzidło	Zwykle nie	Tak, w ostatnim pożegnaniu
Modlitwa za duszę	Bez nauki o czyśćcu	Tak (KKK 958, 1032)
Kremacja	Dopuszczalna	Dopuszczalna z zastrzeżeniami (kan. 1176 §3)
Pamięć po pogrzebie	Niedziela wieczności	Intencje mszalne, wypominki, 2 listopada

Czym jest cmentarz ewangelicki?

Cmentarz ewangelicki to cmentarz wyznaniowy, który założyła i którym zarządza parafia ewangelicka. Ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych z 31 stycznia 1959 roku odróżnia cmentarze wyznaniowe od komunalnych. Na Pomorzu i Śląsku wiele dawnych cmentarzy ewangelickich sprzed 1945 roku to dziś zabytki, lapidaria albo części cmentarzy komunalnych.

Cmentarz wyznaniowy a komunalny w polskim prawie

Cmentarze komunalne zakłada i utrzymuje gmina, wyznaniowe należą do Kościołów i związków wyznaniowych. Ustawa przewiduje też zasadę ważną dla rodzin mieszanych: w miejscowości, w której nie ma cmentarza komunalnego, cmentarz wyznaniowy powinien umożliwić pochowanie osoby innego wyznania. Szczegóły zawiera aktualny tekst jednolity ustawy w Dzienniku Ustaw.

• Cmentarz komunalny: zarządza nim gmina i można na nim chować osoby każdego wyznania oraz niewierzące.
• Cmentarz wyznaniowy katolicki: zarządza nim parafia, a regulamin ustala proboszcz.
• Cmentarz wyznaniowy ewangelicki: zarządza nim parafia ewangelicka, często w miastach z długą tradycją luterańską.
• Cmentarz zamknięty lub zabytkowy: nie chowa się na nim nowych zmarłych, ale wymaga on opieki konserwatorskiej.

Dawne cmentarze ewangelickie na Pomorzu i Śląsku

Po 1945 roku większość ewangelików opuściła Pomorze, a ich cmentarze straciły opiekunów. Część zniszczono, część przekształcono w parki, a niektóre ocalały jako lapidaria ze zgromadzonymi nagrobkami. Na Śląsku Cieszyńskim, gdzie luteranie mieszkają do dziś, cmentarze ewangelickie wciąż przyjmują nowe pochówki.

Jak Miastko pokazuje ewangelicką przeszłość regionu?

Kościół w Miastku zbudowano w latach 1730-1733 jako świątynię ewangelicką. Katolicy przejęli go 20 grudnia 1945 roku, a 23 grudnia poświęcono go pod wezwaniem NMP Wspomożenia Wiernych. Dwie wspólnoty w jednym budynku to wątek, do którego wracam najczęściej. Nie opisuję tu jednak cmentarzy miasteckich, bo nie dysponuję potwierdzonymi źródłami na ich temat.

Pogrzeb w rodzinie mieszanej wyznaniowo

Pogrzeb w rodzinie mieszanej zwykle prowadzi duchowny Kościoła, do którego należał zmarły. Katolik może w nim uczestniczyć, modlić się i śpiewać. Według kan. 1183 §3 KPK ordynariusz może zezwolić na katolicki pogrzeb ochrzczonego niekatolika, jeśli zmarły temu się nie sprzeciwiał, a jego własny duchowny jest niedostępny. Decyzję w konkretnej sytuacji podejmują duszpasterze.

Czy katolik może uczestniczyć w pogrzebie ewangelickim?

Tak. Dyrektorium ekumeniczne Papieskiej Rady ds. Popierania Jedności Chrześcijan z 1993 roku dopuszcza udział katolików w nabożeństwach innych Kościołów, zwłaszcza w sytuacjach rodzinnych. Katolik może wejść do kościoła ewangelickiego, śpiewać pieśni i odmawiać modlitwy. Podobne zasady obowiązują przy uroczystościach radosnych, co opisuję w tekście o tym, jak wygląda ślub ewangelicki z katolikiem.

Kiedy pogrzeb ewangelika może poprowadzić ksiądz katolicki?

Tylko wyjątkowo, za zgodą ordynariusza miejsca. Mówi o tym przepis Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 roku:

Ochrzczonym należącym do Kościoła lub wspólnoty kościelnej niekatolickiej można udzielić katolickiego pogrzebu według roztropnego uznania ordynariusza miejsca, chyba że ich wola była wyraźnie przeciwna i pod warunkiem, że nie można mieć ich własnego szafarza (parafraza). Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1183 §3, 1983

Jak rodzina może się przygotować do rozmowy z duszpasterzami?

Najpierw trzeba ustalić, do którego Kościoła zmarły należał i jaka była jego wola. Rozmowę dobrze jest zacząć od kilku konkretnych pytań:

• Do której parafii zmarły należał formalnie i czy zostawił życzenie co do pogrzebu?
• Czy pastor jest dostępny w danym terminie i kto pełni zastępstwo?
• Czy duchowni obu Kościołów mogą wspólnie pomodlić się przy grobie po wcześniejszym uzgodnieniu?
• Na którym cmentarzu pochować zmarłego, jeśli rodzinny grób znajduje się na cmentarzu innego wyznania?
• Czy katolicka część rodziny może po pogrzebie zamówić Mszę w swojej parafii? Najlepiej zapytać o to w swojej kancelarii parafialnej.

Formalności przed pogrzebem: co jest wspólne

Formalności pogrzebowe w Polsce nie zależą od wyznania. Lekarz wystawia kartę zgonu, urząd stanu cywilnego sporządza akt zgonu, a rodzina wybiera cmentarz i zakład pogrzebowy. Zasiłek pogrzebowy wypłaca ZUS według aktualnych przepisów. Informacje sprawdzone: październik 2026. Ten materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady urzędu ani zakładu pogrzebowego.

Jakie dokumenty są potrzebne do pogrzebu?

Potrzebne są przede wszystkim karta zgonu i akt zgonu. Zakład pogrzebowy zwykle pomaga skompletować pozostałe dokumenty:

1. Karta zgonu: wystawia ją lekarz stwierdzający zgon.
2. Zgłoszenie zgonu w urzędzie stanu cywilnego, które kończy się sporządzeniem aktu zgonu.
3. Dokument tożsamości zmarłego, który przekazuje się w urzędzie.
4. Zgoda zarządcy cmentarza i informacja o miejscu pochówku lub grobie rodzinnym.
5. Ustalenie terminu z duchownym właściwego wyznania, pastorem lub księdzem.

Czy przysługuje zasiłek pogrzebowy?

To zależy od sytuacji zmarłego i osoby, która pokryła koszty pogrzebu. Zasiłek wypłaca ZUS lub KRUS. Aktualną wysokość, termin złożenia wniosku i listę wymaganych dokumentów podaje zus.pl. Nie podaję tu kwoty, bo przepisy się zmieniają.

Ofiara za posługę duszpasterza

Ofiara za posługę przy pogrzebie jest dobrowolna zarówno w parafii ewangelickiej, jak i katolickiej. Ten serwis nie podaje kwot. Pytania o praktykę danej wspólnoty trzeba kierować bezpośrednio do jej kancelarii. Spokojna rozmowa o tym nikogo nie urazi.

• Ofiara nie jest opłatą za sakrament ani obrzęd.
• Koszty zakładu pogrzebowego i cmentarza to osobne opłaty, ustalane w cenniku tych instytucji.
• Osoby w trudnej sytuacji mogą otwarcie powiedzieć o tym duszpasterzowi.
• Po pogrzebie luteranie czasem wracają do pastora na rozmowę duszpasterską. O formach pojednania w tym Kościele piszę w tekście o tym, jak wygląda spowiedź ogólna u ewangelików.

Pogrzeb ewangelicki jest prostszy w formie od katolickiego, ale opiera się na tej samej nadziei zmartwychwstania. Różnice w Eucharystii, modlitwie za zmarłych i znakach wynikają z teologii obu Kościołów. Wszystko inne, od karty zgonu po znicz na grobie, rodziny obu wyznań przeżywają tak samo.

Najczęściej zadawane pytania

Jakie są 3 rodzaje pochówku?

W Polsce najczęściej chowa się trumnę w grobie ziemnym, trumnę w murowanym grobowcu albo urnę z prochami po kremacji, w grobie lub w kolumbarium. Wszystkie trzy formy dopuszczają ewangelicy i katolicy. W Kościele katolickim urnę trzeba złożyć w miejscu świętym, zgodnie z instrukcją Ad resurgendum cum Christo (2016).

Czy zmarłego można dotykać?

Tak. Żaden z Kościołów nie zakazuje dotknięcia dłoni czy czoła zmarłego przy pożegnaniu i bliscy często to robią. Trzeba jednak słuchać wskazówek zakładu pogrzebowego, zwłaszcza gdy przyczyną śmierci była choroba zakaźna.

Czy na pogrzebie ewangelickim można złożyć kwiaty i zapalić znicz?

Tak. Kwiaty, wieńce i znicze to w Polsce zwyczaj wspólny dla wszystkich wyznań. Nie mają znaczenia doktrynalnego, wyrażają pamięć i szacunek dla zmarłego. Na cmentarzach ewangelickich na Śląsku Cieszyńskim znicze płoną tak samo jak na katolickich.

Jak ubrać się na pogrzeb ewangelicki?

Tak samo jak na katolicki: w stonowany, ciemny strój. Wyznanie nie narzuca osobnych zasad. Jeśli rodzina prosi o inny kolor, na przykład o jasne stroje, trzeba to uszanować.

Czy ewangelika można pochować na cmentarzu katolickim?

Zwykle tak, zwłaszcza w grobie rodzinnym. Decyzję podejmuje zarządca cmentarza, czyli proboszcz, zgodnie z regulaminem. Pogrzeb może wtedy poprowadzić pastor. Gdy w miejscowości nie ma cmentarza komunalnego, ustawa o cmentarzach przewiduje, że cmentarz wyznaniowy powinien umożliwić pochówek osoby innego wyznania.

Czy po pogrzebie ewangelickim urządza się stypę?

Często tak. Stypa to zwyczaj rodzinny i regionalny, a nie element obrzędu, więc w rodzinach ewangelickich i katolickich wygląda podobnie. Pastor bywa na nią zapraszany, ale to zależy od rodziny i lokalnej tradycji.

Źródła i literatura

1. Katechizm Kościoła Katolickiego, 1992, punkty 958, 1030-1032, 1680-1690, 2300-2301: Stolica Apostolska, vatican.va
2. Kodeks Prawa Kanonicznego, 1983, kan. 1176-1185, w tym kan. 1176 §3 i kan. 1183 §3: Stolica Apostolska, vatican.va
3. Kongregacja Nauki Wiary, instrukcja Ad resurgendum cum Christo o pochówku zmarłych i przechowywaniu prochów w przypadku kremacji, 2016: vatican.va
4. Papieska Rada ds. Popierania Jedności Chrześcijan, Dyrektorium w sprawie zasad i norm dotyczących ekumenizmu, 1993.
5. Obrzędy pogrzebu (Ordo exsequiarum), 1969, wydanie dostosowane do zwyczajów diecezji polskich.
6. Agenda Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP, część pogrzebowa: Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP, luteranie.pl
7. Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP: reformowani.org.pl
8. Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych, tekst jednolity: Internetowy System Aktów Prawnych, Sejm RP
9. Zasiłek pogrzebowy, aktualne zasady: Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zus.pl
10. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia: J 11,25-26; 1 Kor 15,20-22.
11. Parafia NMP Wspomożenia Wiernych w Miastku, katalog parafii: Diecezja Koszalińsko-Kołobrzeska