Kościół ewangelicko-reformowany - kalwiniści w Polsce

Autorka: Marta Wenta · zmieniono 28.10.2026

Spis treści

Kościół ewangelicko-reformowany to protestancki Kościół tradycji Jana Kalwina i Ulricha Zwingliego. Jego wiernych potocznie nazywa się kalwinistami. W Polsce działa jako Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP na podstawie ustawy z 13 maja 1994 r. (Dz.U. 1994 nr 73 poz. 324). Uznaje dwa sakramenty, a Pismo Święte traktuje jako jedyną normę wiary. Jego świątynie, czyli zbory, są wyjątkowo skromne i nie mają obrazów.

Od lat opisuję dawne kościoły ewangelickie Pomorza Środkowego. Kościół w Miastku, zbudowany w latach 1730-1733, przez 212 lat służył ewangelikom. Dlatego zawsze tłumaczę czytelnikom, czym jeden nurt protestantyzmu różni się od drugiego. Kalwiniści mają w Polsce własną, bardzo długą historię i warto ją poznać osobno.

Czym jest Kościół reformowany?

Kościół reformowany to nurt reformacji wywodzący się od Jana Kalwina i Ulricha Zwingliego, a nie od Marcina Lutra. Wyróżniają go trzy rzeczy: Pismo Święte jako jedyna norma wiary, dwa sakramenty i skromny, pozbawiony obrazów wystrój świątyń. W Polsce działa jako Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP na podstawie ustawy z 13 maja 1994 r.

Jan Kalwin i Ulrich Zwingli: źródła tradycji

Ulrich Zwingli prowadził reformę w Zurychu, a Jan Kalwin w Genewie. Ich uczniowie stworzyli rodzinę Kościołów, którą dziś nazywa się reformowaną. Nazwa „kalwinizm” przyjęła się w potocznej polszczyźnie, ale sam Kościół woli określenie reformowany. Podkreśla ono, że tradycja ta ma wielu ojców, nie jednego.

Czy kalwiniści to ewangelicy?

Tak, kalwiniści to ewangelicy. W polskim nazewnictwie słowo „ewangelicki” obejmuje zarówno luteranów, jak i reformowanych. Różnicę oddaje drugi człon nazwy: „augsburski” oznacza luteranów, a „reformowany” kalwinistów. Szerzej piszę o tym w tekście ewangelicy: wiara luteranów i reformowanych.

Jaki status prawny ma Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP?

Kościół działa na podstawie ustawy z 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP (Dz.U. 1994 nr 73 poz. 324). Ustawa należy do grupy aktów, które regulują sytuację poszczególnych Kościołów mniejszościowych. Żeby nie pomylić tej wspólnoty z innymi, sprawdź kilka rzeczy:

• Kościół Ewangelicko-Augsburski to Kościół luterański, a nie kalwiński, choć łączy go z reformowanymi wspólna historia reformacji.
• Kościół Ewangelicko-Metodystyczny wyrósł z XVIII-wiecznego przebudzenia w Anglii. Opisuję go w artykule Kościół ewangelicko-metodystyczny w Polsce.
• Reformowany Kościół Katolicki pomimo podobnej nazwy nie ma związku z tradycją Kalwina.
• Reformowany Kościół Protestancki bywa wpisywany w wyszukiwarkę jako synonim. Urzędowa nazwa polskiej wspólnoty brzmi jednak Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP.
• Zbór to w tej tradycji zarówno wspólnota wiernych, jak i budynek nabożeństw.

Najprościej ująć to tak: ewangelicy reformowani w Polsce to wspólnota nieliczna, ale z historią sięgającą połowy XVI wieku.

Kalwiniści w Rzeczypospolitej: od Jana Łaskiego do Zgody sandomierskiej

Kalwinizm zakorzenił się w Rzeczypospolitej w połowie XVI wieku. Wspierała go przede wszystkim szlachta i magnateria Małopolski oraz Litwy. Organizatorem Kościoła był Jan Łaski (1499-1560), a na Litwie opiekunem ruchu został Mikołaj Radziwiłł Czarny. Szczytowe osiągnięcia tego okresu to Zgoda sandomierska z 1570 r. i Konfederacja warszawska z 1573 r.

Kiedy kalwinizm dotarł do Polski?

Kalwinizm dotarł do Polski w latach 40. i 50. XVI wieku, w pierwszym pokoleniu reformacji. Jan Łaski wcześniej organizował zbory w Emden i w Londynie. Po powrocie do kraju w 1556 r. porządkował Kościół reformowany w Małopolsce. Nauka Kalwina szybko przyciągnęła szlachtę, bo dawała świeckim realny głos we władzach zboru.

Jednota Małopolska i Jednota Litewska

Jednota to w dawnej polszczyźnie zjednoczony Kościół jednego wyznania na danym obszarze. Jednota Małopolska skupiała zbory południa kraju. Jednota Litewska rozwijała się pod opieką Mikołaja Radziwiłła Czarnego, który ufundował m.in. przekład Pisma znany jako Biblia brzeska (1563). Część dzisiejszych zborów nawiązuje do tamtych struktur.

Co to była Zgoda sandomierska?

Zgoda sandomierska to porozumienie z 1570 r. zawarte przez kalwinistów, luteranów i braci czeskich. Wyznania uznały nawzajem swoją prawowierność, choć zachowały odrębne nabożeństwa i struktury. Było to jedno z pierwszych takich porozumień w Europie. Luterańską stronę tej historii omawiam w tekście o tym, czym jest Kościół ewangelicko-augsburski w RP i jego historia.

Konfederacja warszawska 1573

Konfederacja warszawska z 1573 r. zagwarantowała pokój między szlachtą różnych wyznań. Akt nazywał ich dissidentes de religione, czyli różniącymi się w wierze. Dla kalwinistów miał znaczenie praktyczne: chronił ich przed przemocą z powodów religijnych. Najważniejsze etapy tej historii wyglądają tak:

1. 1556: Jan Łaski wraca do Rzeczypospolitej i porządkuje zbory małopolskie.
2. 1563: dzięki fundacji Mikołaja Radziwiłła Czarnego ukazuje się Biblia brzeska.
3. 1570: Zgoda sandomierska łączy kalwinistów, luteranów i braci czeskich.
4. 1573: Konfederacja warszawska gwarantuje pokój religijny w szlacheckiej Rzeczypospolitej.
5. XVII wiek: kontrreformacja sprawia, że wielu magnatów wraca do katolicyzmu, a liczba zborów maleje.
6. Początek XIX wieku: czescy osadnicy wyznania reformowanego zakładają ośrodek w Zelowie.

W co wierzą ewangelicy reformowani?

Ewangelicy reformowani wierzą, że Pismo Święte jest jedyną normą wiary i życia, a zbawienie jest darem łaski Bożej. Uznają dwa sakramenty: chrzest i Wieczerzę Pańską. Ich naukę streszczają dwie księgi wyznaniowe: Katechizm Heidelberski z 1563 r. i Druga Konfesja Helwecka z 1566 r. Obie podaje strona Kościoła reformowani.pl.

Katechizm Heidelberski i II Konfesja Helwecka

Katechizm Heidelberski to podręcznik wiary złożony ze 129 pytań i odpowiedzi. Otwiera go znane pytanie: „Jaka jest twoja jedyna pociecha w życiu i w śmierci?”. Druga Konfesja Helwecka to obszerniejsze wyznanie wiary. Jej autorem był Heinrich Bullinger, następca Zwingliego w Zurychu. Na tych tekstach opiera się nauczanie w polskich parafiach reformowanych.

Czym jest predestynacja w nauce reformowanej?

Predestynacja to nauka, według której zbawienie zależy od wcześniejszego, wolnego wybrania przez Boga, a nie od ludzkich zasług. Kalwin rozwinął ją bardzo konsekwentnie. Współcześni teologowie reformowani rozkładają jednak akcenty różnie: jedni podkreślają suwerenność Boga, inni pewność i pociechę wierzącego. Kto chce poznać dzisiejsze stanowisko Kościoła, powinien sięgnąć do jego ksiąg wyznaniowych, a nie do uproszczeń z podręczników.

Wieczerza Pańska w rozumieniu reformowanym

Wieczerza Pańska to w nauce reformowanej sakrament rzeczywistej, ale duchowej wspólnoty z Chrystusem. Chleb i wino nie zmieniają swojej istoty. Katechizm Heidelberski omawia ten temat w pytaniach 75-80. Główne punkty nauki reformowanej to:

• Sola Scriptura: Pismo Święte jest jedynym źródłem i miarą nauki Kościoła.
• Łaska: zbawienie jest darem Boga, a nie zapłatą za uczynki.
• Dwa sakramenty: chrzest i Wieczerza Pańska, bo tylko je według tej tradycji ustanowił sam Chrystus.
• Obecność duchowa: Chrystus jest obecny w Wieczerzy przez Ducha Świętego, a nie w samych postaciach chleba i wina.
• Kapłaństwo powszechne: każdy ochrzczony ma bezpośredni dostęp do Boga, zgodnie z 1 P 2,9.
• Kolegialność: zborem kierują duchowni razem ze świeckimi.

„Wy zaś jesteście wybranym plemieniem, królewskim kapłaństwem, narodem świętym, ludem [Bogu] na własność przeznaczonym, abyście ogłaszali dzieła potęgi Tego, który was wezwał z ciemności do przedziwnego swojego światła” - 1 P 2,9, Biblia Tysiąclecia

Porównanie z innymi mniejszymi wspólnotami protestanckimi znajdziesz w tekście w co wierzą mniejsze Kościoły protestanckie.

W co nie wierzą ewangelicy reformowani?

Ewangelicy reformowani nie praktykują kultu świętych i relikwii. Nie umieszczają obrazów w miejscu nabożeństw, nie uznają przeistoczenia ani władzy papieża. Każdą z tych różnic uzasadniają Pismem Świętym, a zwłaszcza zakazem czynienia wizerunków z Wj 20,4. Nie piszę tego, żeby oceniać którąkolwiek stronę. Zestawienie z nauką katolicką pomaga po prostu zrozumieć, skąd biorą się różnice.

Dlaczego w zborach nie ma obrazów?

W zborach nie ma obrazów, bo tradycja reformowana odczytuje Dekalog dosłownie. Katechizm Heidelberski w pytaniach 96-98 tłumaczy, że Boga nie należy przedstawiać, a obrazy nie mogą w kościele zastępować głoszenia Słowa. Ich rolę „ksiąg dla prostych ludzi” przejmuje kazanie.

„Nie będziesz czynił żadnej rzeźby ani żadnego obrazu tego, co jest na niebiosach w górze, i tego, co jest na ziemi nisko, i tego, co jest w wodach pod ziemią!” - Wj 20,4, Biblia Tysiąclecia

Jak te różnice opisuje Katechizm Kościoła Katolickiego?

Katechizm Kościoła Katolickiego (1992) przedstawia inne stanowisko. Według KKK 2131-2132 cześć oddawana obrazom odnosi się do osoby, którą przedstawiają, a nie jest bałwochwalstwem. KKK 1374-1376 uczy o rzeczywistej obecności Chrystusa w Eucharystii i o przeistoczeniu. Oto czego reformowani nie przyjmują:

• Kult świętych i relikwii: modlitwę kierują wyłącznie do Boga, a świętych traktują jako wzór wiary.
• Obrazy i rzeźby w kulcie: odwołują się do Wj 20,4 i do pytań 96-98 Katechizmu Heidelberskiego.
• Przeistoczenie: nie przyjmują nauki katolickiej z KKK 1376, według której chleb i wino zmieniają swoją substancję.
• Ofiarny charakter Wieczerzy: rozumieją ją jako pamiątkę i wspólnotę, a nie ofiarę w rozumieniu katolickim.
• Władza papieża: Kościołem kierują kolegialnie Synod i Konsystorz.
• Siedem sakramentów: uznają dwa, chrzest i Wieczerzę Pańską.

Jak wygląda zbór kalwiński?

Zbór kalwiński ma białe lub jasne ściany i nie ma w nim obrazów ani rzeźb. W centrum stoi ambona, a zamiast ołtarza jest stół komunijny, często z otwartą Biblią. Jedyną dekoracją bywają tablice z Dziesięciorgiem Przykazań lub wersetami z Pisma. Taki wystrój wynika wprost z nauki Katechizmu Heidelberskiego z 1563 r.

Jak rozpoznać zbór reformowany?

Zbór reformowany najłatwiej rozpoznać po tym, czego w nim nie ma. Brakuje bocznych ołtarzy, stacji drogi krzyżowej i figur. Jest za to dużo miejsca, światła i ławek ustawionych tak, żeby każdy dobrze słyszał kazanie. Po wejściu zwróć uwagę na pięć elementów:

1. Ambona: stoi w osi świątyni albo wyraźnie nad nią dominuje.
2. Stół komunijny: prosty, drewniany lub kamienny, bez tabernakulum.
3. Biblia: często leży otwarta na stole albo na pulpicie ambony.
4. Tablice tekstowe: przykazania lub wersety zamiast obrazów.
5. Ściany: jasne, bez polichromii przedstawiającej postacie.

Czy w kościele kalwińskim jest krzyż?

To zależy od zboru. W tradycji reformowanej nie spotyka się krucyfiksu z postacią Chrystusa. Prosty krzyż bez wizerunku bywa natomiast obecny, w zależności od epoki budowy i lokalnego zwyczaju. Dlatego krzyż na wieży nie przesądza jeszcze o wyznaniu świątyni.

Zbór reformowany a luterański ołtarz ambonowy

Luteranie zachowali więcej dawnego wyposażenia niż reformowani. W kościele w Miastku, przez dwa stulecia ewangelickim, stał Kanzelaltar, czyli ołtarz połączony z amboną. Według dawnej strony parafii z 2022 r. w nastawie z 1998 r. umieszczono pozostałość barokowego baldachimu ambonowego. Ten ślad pokazuje, że luteranie łączyli ołtarz z amboną, a w zborach reformowanych ołtarza w ogóle nie ma. Różnice w wyglądzie świątyń zebrałam w przeglądzie kościoły ewangelickie w Polsce: przegląd.

Kto jest biskupem Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Polsce?

Biskupa Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP wybiera Synod. Biskup kieruje Kościołem razem z Konsystorzem. Aktualne nazwisko i kadencję publikuje oficjalna strona reformowani.pl. Nie podaję ich tutaj, bo zmieniają się po wyborach synodalnych. Przed cytowaniem sprawdź zakładkę o władzach Kościoła.

Jak zarządzany jest Kościół reformowany?

Kościół reformowany jest zarządzany kolegialnie, a świeccy mają w nim równy głos z duchownymi. To najstarsza cecha tradycji kalwińskiej. Już w XVI wieku szlachta zasiadała w synodach obok ministrów, jak nazywano wtedy duchownych.

Synod, Konsystorz i kolegia kościelne

Ustrój Kościoła ma kilka poziomów. Każdy z nich łączy duchownych i świeckich:

• Synod: najwyższa władza ustawodawcza Kościoła, która wybiera biskupa.
• Konsystorz: organ wykonawczy, który prowadzi bieżące sprawy razem z biskupem.
• Biskup: zwierzchnik duchowy, wybierany na kadencję, a nie dożywotnio.
• Proboszcz: duchowny prowadzący parafię, czyli zbór.
• Kolegium kościelne: rada świeckich członków parafii, która współdecyduje z proboszczem.

Czy kobiety mogą być duchownymi w Kościele reformowanym?

Tak. Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP dopuszcza kobiety do urzędu duchownego. Szczegóły tej decyzji i daty jej wprowadzenia podaje strona reformowani.pl.

Reformowani a luteranie i katolicy: najważniejsze różnice

Reformowanych od luteranów różni przede wszystkim rozumienie Wieczerzy Pańskiej i wystrój świątyń. Od katolików różni ich dodatkowo liczba sakramentów, ustrój Kościoła i stosunek do obrazów. Mimo tych różnic luteranie i reformowani są od 1973 r. we wspólnocie ambony i ołtarza (Konkordia Leuenberska). Katolicy uznają chrzest reformowany na mocy deklaracji z 2000 r.

Kwestia	Reformowani	Luteranie	Katolicy
Wieczerza / Eucharystia	duchowa, rzeczywista wspólnota z Chrystusem	realna obecność w chlebie i winie	przeistoczenie (KKK 1376)
Liczba sakramentów	2	2	7
Wystrój świątyni	bez obrazów, stół komunijny	ołtarz, często obrazy, bywa ołtarz ambonowy	ołtarz, obrazy, figury, tabernakulum
Księgi wyznaniowe	Katechizm Heidelberski (1563), II Konfesja Helwecka (1566)	Wyznanie Augsburskie (1530)	Katechizm Kościoła Katolickiego (1992)
Ustrój	kolegialny: Synod, Konsystorz	synodalny z biskupami	hierarchiczny, z papieżem
Obrazy w kulcie	nie (Wj 20,4)	dopuszczalne jako ozdoba i pouczenie	czczone ze względu na pierwowzór (KKK 2132)

Czym kalwiniści różnią się od luteranów?

Kalwiniści różnią się od luteranów głównie nauką o Wieczerzy i surowszym podejściem do wystroju świątyń. Luter bronił obecności Chrystusa „w, z i pod” postaciami chleba i wina. Kalwin uczył o obecności duchowej, udzielanej przez Ducha Świętego. Konkordia Leuenberska z 1973 r. nie usunęła tej różnicy. Uznała jednak, że nie dzieli ona już Kościołów.

Czy katolik uznaje chrzest kalwiński?

Tak. 23 stycznia 2000 r. w Gnieźnie Kościół katolicki i sześć Kościołów zrzeszonych w Polskiej Radzie Ekumenicznej, w tym Kościół Ewangelicko-Reformowany, podpisały deklarację o wzajemnym uznaniu chrztu. KKK 838 mówi, że ochrzczeni nosząc imię chrześcijan pozostają w pewnej, choć niepełnej, wspólnocie z Kościołem katolickim.

Polska Rada Ekumeniczna i Unitatis redintegratio

Sobór Watykański II w dekrecie o ekumenizmie Unitatis redintegratio (1964) nazwał chrześcijan innych wyznań braćmi odłączonymi i zachęcił do dialogu. W Polsce wspólną płaszczyzną jest Polska Rada Ekumeniczna. Na co dzień ten dialog przejawia się w kilku formach:

• Tydzień Modlitw o Jedność Chrześcijan: co roku w styczniu, z nabożeństwami w różnych świątyniach.
• Deklaracja o chrzcie z 2000 r.: chrzest udzielony w zborze nie jest powtarzany przy przejściu do Kościoła katolickiego.
• Konkordia Leuenberska z 1973 r.: luteranie i reformowani wspólnie korzystają z ambony i stołu Pańskiego.
• Polska Rada Ekumeniczna: zrzesza Kościoły niekatolickie, w tym Kościół reformowany.

Gdzie są parafie reformowane w Polsce?

Parafie reformowane działają w kilku miejscach w Polsce, m.in. w Warszawie, Łodzi i Zelowie. Pełną i aktualną listę parafii z adresami publikuje oficjalna strona reformowani.pl. Na tej samej stronie albo na stronach samych parafii sprawdzisz godziny nabożeństw i koncertów. Liczbę wiernych podaje GUS w publikacji „Wyznania religijne w Polsce”, zawsze z rokiem wydania.

Kościół ewangelicko-reformowany przy al. Solidarności w Warszawie

Warszawski kościół ewangelicko-reformowany przy al. Solidarności to najbardziej znana świątynia tego wyznania w Polsce. Wiele osób myli go z luterańskim kościołem Świętej Trójcy przy pl. Małachowskiego. Wpisując w wyszukiwarkę „Kościół Ewangelicki al. Solidarności Warszawa”, trafisz właśnie do parafii reformowanej.

Zelów: czeska tradycja reformowana

Zelów to miasto, w którym od początku XIX wieku żyje wspólnota potomków czeskich braci wyznania reformowanego. Ślady tej historii widać w nazwiskach mieszkańców i w lokalnej pamięci. To jeden z najbardziej charakterystycznych ośrodków protestanckich w centralnej Polsce.

Ile jest parafii reformowanych?

Parafii reformowanych w Polsce jest niewiele, ale dokładnej liczby nie podaję z pamięci. Aktualny wykaz publikuje strona reformowani.pl. Przed wizytą w zborze:

1. Sprawdź listę parafii na reformowani.pl i wybierz najbliższą.
2. Otwórz stronę parafii i znajdź aktualne godziny nabożeństw.
3. Zapytaj o zwiedzanie, bo zbory nie zawsze są otwarte poza nabożeństwami.
4. Uszanuj zwyczaje: w czasie nabożeństwa nie fotografuj bez zgody.
5. Sprawdź kalendarz koncertów, bo niektóre zbory organizują wydarzenia otwarte dla wszystkich.

Najczęściej zadawane pytania

Co to jest Kościół Ewangelicko-Augsburski?

To Kościół luterański, największy Kościół protestancki w Polsce. Nazwa pochodzi od Wyznania Augsburskiego z 1530 r. Z Kościołem reformowanym łączy go wspólna historia reformacji, Zgoda sandomierska z 1570 r. i od 1973 r. wspólnota ambony i ołtarza.

Na czym polega wiara luterańska?

Wiara luterańska opiera się na Piśmie Świętym jako jedynej normie wiary i na nauce o usprawiedliwieniu z łaski przez wiarę. Luteranie uznają dwa sakramenty: chrzest i Wieczerzę Pańską. Wierzą w realną obecność Chrystusa w Wieczerzy, co odróżnia ich od reformowanych.

Czy kalwiniści i reformowani to to samo?

W polskich warunkach tak: „kalwiniści” to potoczna nazwa członków Kościoła Ewangelicko-Reformowanego. Sam Kościół woli nazwę „reformowany”. Jego tradycja wywodzi się bowiem nie tylko od Kalwina, ale też od Zwingliego, Bullingera i innych reformatorów.

Czy Reformowany Kościół Katolicki to Kościół kalwiński?

Nie. Ta nazwa nie oznacza Kościoła Ewangelicko-Reformowanego i nie ma związku z tradycją Kalwina. Przy szukaniu informacji sprawdzaj pełną, urzędową nazwę wspólnoty. Kościół kalwiński w Polsce nazywa się Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP.

Czy katolik może pójść na nabożeństwo do zboru reformowanego?

Tak, jako gość może uczestniczyć w nabożeństwie, słuchać kazania i modlić się razem ze zborem. Przystępowanie katolika do sakramentów w innych wspólnotach reguluje kan. 844 Kodeksu Prawa Kanonicznego. W konkretnej sytuacji najlepiej porozmawiać z duszpasterzem we własnej parafii.

Czy można zwiedzić kościół reformowany?

Zwykle tak, choć zbory nie zawsze są otwarte poza nabożeństwami. Najpewniejszy sposób to przyjść na nabożeństwo albo sprawdzić na stronie parafii, czy organizuje zwiedzanie lub koncerty. Zachowuj się jak w każdej świątyni: zachowaj ciszę i zapytaj o zgodę na zdjęcia.

Czy ewangelicy reformowani obchodzą Boże Narodzenie i Wielkanoc?

Tak, obchodzą główne święta chrześcijańskie, w tym Boże Narodzenie, Wielki Piątek, Wielkanoc i Zesłanie Ducha Świętego. Nie obchodzą natomiast świąt maryjnych ani wspomnień świętych w katolickim rozumieniu. Wynika to z ich nauki o kulcie świętych.

Źródła i literatura

1. Ustawa z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Rzeczypospolitej Polskiej, Dz.U. 1994 nr 73 poz. 324
2. Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP, strona oficjalna (księgi wyznaniowe, władze Kościoła, lista parafii), 2026
3. Katechizm Heidelberski (1563), pytania 1, 75-80 i 96-98, przekład polski publikowany przez Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP
4. Druga Konfesja Helwecka (1566), Heinrich Bullinger
5. Katechizm Kościoła Katolickiego (1992), wyd. polskie Pallottinum, pkt 838, 1374-1376, 2131-2132
6. Sobór Watykański II, Dekret o ekumenizmie Unitatis redintegratio, 1964
7. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia (Wj 20,4; 1 P 2,9)
8. Polska Rada Ekumeniczna, strona oficjalna
9. Diecezja Koszalińsko-Kołobrzeska, katalog parafii: Miastko, NMP Wspomożenia Wiernych, stan na 10.2026